Futurama

Bir pizza kuryesi, 2000 yılının ilk dakikalarında kazara bir kriyojenik dondurma kapsülüne düşer ve tam bin yıl sonra uyanır. Futurama'nın bu basit başlangıcı, televizyon tarihinin en uzun soluklu ve en inatçı bilimkurgu komedilerinden birine kapı açtı. Simpsonlar'ın yaratıcısı Matt Groening'in imzasını taşıyan dizi, iki kez iptal edilip iki kez geri döndü; bugün hâlâ yeni bölümler üretiliyor.

Konusu

Philip J. Fry, 2000 yılına girerken New York'ta kimsenin umursamadığı bir kurye olarak yaşayan, iyi kalpli ama dağınık bir genç adamdır. Yılbaşı gecesi, gece yarısını hemen geçe bir kazayla dondurma kapsülüne düşer ve 2999'un son gününde, eski New York'un kalıntıları üzerine kurulmuş Yeni New York'ta gözlerini açar. Kendine iş ararken tek yaşayan akrabası olan, yüz altmış yaşını aşmış dalgın bilim insanı Profesör Hubert J. Farnsworth'ün kurduğu gezegenler arası kargo şirketi Planet Express'e kurye olarak girer.

Fry'ın yanında iki ayrılmaz yol arkadaşı vardır: Şirketin uzay gemisini yöneten, tek gözlü ve son derece yetenekli kaptan Turanga Leela ile kaba dilli, puro içen, aslında demir kirişleri bükmek için üretilmiş robot Bender. Ekibi Jamaikalı muhasebeci Hermes Conrad, uzaylı doktor Zoidberg ve Mars'ta astrofizik okuyan zengin stajyer Amy Wong tamamlar. Her bölüm, bir teslimat görevinin ya da gündelik bir derdin uzay ölçeğinde çığırından çıkmasını anlatır.

Yapım ve yayın serüveni

Fox kanalı 1990'ların ortasında Simpsonlar'ın başarısından sonra Groening'den yeni bir dizi istedi. Groening, 1996'da Simpsonlar'ın yazar ve yapımcılarından David X. Cohen'i yanına aldı; ikili aylarca bilimkurgu kitapları, filmleri ve dizileri üzerine çalıştı. Dizinin adı, 1939 New York Dünya Fuarı'nda Norman Bel Geddes'in tasarladığı ve 1959'un dünyasını hayal eden pavyondan geliyor. Kanalla yaratıcı bağımsızlık konusunda sert tartışmalar yaşandı; Groening bu süreci yetişkin hayatının en kötü deneyimi diye anlatacaktı.

İlk bölüm 28 Mart 1999'da yayınlandı. Fox, diziyi sürekli farklı saatlere kaydırdı, spor yayınları yüzünden bölümleri erteledi ve 2003'te yeni bölüm sipariş etmeyi bıraktı. Tekrar yayınları sayesinde hayran kitlesi büyüyen dizi, 2007'de dört uzun metrajlı DVD filmiyle geri döndü; bu filmler Comedy Central'da bölümlere ayrılarak yayınlandı. Comedy Central'ın sipariş ettiği iki yeni sezon 2010-2013 arasında ekrana geldi ve dizi ikinci kez kapandı. Şubat 2022'de Hulu diziyi yeniden canlandırdı; yeni bölümler 2023'ten itibaren yayınlanıyor ve uluslararası alanda Disney+ üzerinden sunuluyor. Yapım sırasına göre 11 sezon ve 180 bölüme ulaşan dizinin son sezonu 3 Ağustos 2026'da başladı. Temmuz 2026'da Hulu'nun üç uzun özel bölüm sipariş ettiği açıklandı; ilki 2027'de gelecek.

Seslendirme kadrosu neredeyse ilk günden beri aynı: Fry, Profesör ve Zoidberg'e Billy West, Leela'ya Katey Sagal, Bender'a John DiMaggio ses veriyor; Tress MacNeille, Maurice LaMarche, Phil LaMarr, Lauren Tom ve David Herman da ana kadroda. Animasyonu Kaliforniya'nın Glendale kentindeki Rough Draft Studios ve Güney Kore'deki kardeş stüdyosu üstleniyor. Uzay gemilerinin hareketi, patlamalar ve bulutsular gibi karmaşık sahnelerde bilgisayar animasyonu, karakterlerde ise elle çizim kullanılıyor.

Bilim ne diyor?

Futurama'nın yazar odası, dizinin ününün bir parçası. Ekipte üç doktora ve yedi yüksek lisans derecesi vardı; yazarlardan Patric M. Verrone onları "tarihin en fazla eğitim almış çizgi film yazarları" diye tanımlıyor. Bu birikim ekrana sayısız matematik ve fizik esprisi olarak yansıdı. Bir at yarışında "kuantum fotofiniş" kullanılınca Profesör'ün "Ölçerek sonucu değiştirdiniz!" diye itiraz etmesi, kuantum mekaniğindeki ölçüm sorununa göndermedir. Bir başka bölümde trafik kuralını çiğneyen sürücü Erwin Schrödinger çıkar; arabadaki kutuda bir kedi, zehir ve bir sezyum atomu vardır.

Dizinin bilimi elbette ciddiye almak için değil, oyun için kullandığını unutmamak gerekiyor. Planet Express gemisinin yıldızlar arasında birkaç saatte gidip gelmesi, bugünkü fizik bilgimizle mümkün değil: Görelilik kuramına göre hiçbir cisim ışık hızını aşamaz ve en yakın yıldız sistemine ışık bile dört yılı aşkın sürede ulaşır. Fry'ın bin yıl donup sonra sağlıkla uyanması da bilimkurgu; insan bedenini dondurup ileride yeniden canlandırma fikri bugün kanıtlanmış bir yöntem değil.

Öte yandan dizinin arka planındaki ayrıntılar bilim meraklılarına göz kırpıyor: Jüpiter yörüngesinde "Arızalı" yazan kara bir monolit, Arthur C. Clarke'ın 2001: Bir Uzay Destanı'na gönderme yapıyor; robotların yaşadığı Chapek 9 gezegeninin adı, "robot" sözcüğünü dünyaya kazandıran Çek yazar Karel Čapek'ten geliyor. Arka planlardaki uzaylı yazıları da gerçek şifreleme yöntemleriyle yazıldığı için hayranlar yıllardır bunları çözmekle uğraşıyor. Dizinin dili de geleceğe uyarlanmış: Yazarlara göre 31. yüzyılda Fransızca ölü bir dil, tıpkı bugünkü Latince gibi; her bölümün sonunda da 20th Century Fox logosu yerine "30th Century Fox" yazısı beliriyor. İklim değişikliğini, bürokrasiyi ve tüketim kültürünü 31. yüzyıla taşıyarak abartan dizi, geleceği değil aslında bugünü hicvediyor.

Etkisi

Futurama, 17 Annie Ödülü adaylığından dokuzunu ve 12 Emmy adaylığından altısını kazandı; bilimkurgu edebiyatının köklü ödüllerinden Nebula'ya da aday gösterildi. Dizinin sadık hayran kitlesi, iki iptalin ardından gelen geri dönüşlerin en büyük nedeni sayılıyor. Uzay operası komedisi türünde ondan sonra gelen pek çok yapım, ör. Final Space, eleştirmenler tarafından sık sık Futurama ile kıyaslandı.

Kısaca

• İlk yayın: 28 Mart 1999 (Fox)
• Yaratıcı: Matt Groening; geliştiren ve yürütücü yapımcı: David X. Cohen
• Sezon ve bölüm: 11 sezon, 180 bölüm (yapım sırasına göre); yeni özel bölümler sipariş edildi
• Kanallar: Fox, Comedy Central, Hulu (uluslararası: Disney+)
• Seslendirenler: Billy West, Katey Sagal, John DiMaggio, Tress MacNeille, Maurice LaMarche, Phil LaMarr
• Ödüller: 6 Emmy, 9 Annie