Uzayda zaman ne kadar yavaşlar?
- Veri kaynağı
- NASA ve görelilik ölçümleri
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
ISS'te 6 ay Yaklaşık 5 milisaniye geri Krikalev ve Avdeyev Yaklaşık 20 milisaniye GPS uydusu saati, hız etkisi Günde 7,2 mikrosaniye geri GPS uydusu saati, çekim etkisi Günde 45,9 mikrosaniye ileri
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, uzaydaki insanlar ve uydular için zamanın Dünya'daki saatlere göre ne kadar farklı aktığını gösteriyor.
Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (ISS) 6 ay geçiren bir astronotun saati, Dünya'dakilere göre yaklaşık 5 milisaniye geride kalıyor. Krikalev ve Avdeyev için bu fark yaklaşık 20 milisaniyeye ulaşıyor. Rakamlar milisaniye düzeyinde; yani astronotlar Dünya'ya döndüğünde, yerde kalanlardan yalnızca saniyenin binde birkaçı kadar “genç” oluyor.
GPS uydularında ise iki etki birbirine karşı çalışıyor:
- Hız etkisi: uydunun saati günde 7,2 mikrosaniye geri kalıyor.
- Çekim etkisi: aynı saat günde 45,9 mikrosaniye ileri gidiyor.
İki etki birlikte hesaba katıldığında çekim etkisi baskın çıkıyor ve GPS uydusundaki saat, Dünya'daki saatlere göre günde yaklaşık 38,7 mikrosaniye ileri gidiyor. Yani görelilik, hızın zamanı yavaşlattığı ama zayıf çekimin hızlandırdığı iki yönlü bir tablo çiziyor.
Veriler NASA'ya ve görelilik ölçümlerine dayanıyor. Konunun ayrıntıları için Astronotlar yavaş mı yaşlanır? yazımızı okuyabilirsiniz.
Zaman neden uzayda farklı akıyor?
Bu farkların kaynağı Einstein'ın görelilik kuramının öngördüğü zaman genişlemesi. Zamanın akışını iki etki değiştiriyor: Birincisi hız; size göre hareket eden bir saat sizinkinden yavaş işliyor. İkincisi kütleçekimi; çekimin daha zayıf olduğu yükseklikteki bir saat, yerdeki saatten biraz hızlı işliyor. Hangi etkinin ağır bastığı, uzay aracının ne kadar hızlı ve ne kadar yüksekte dolandığına bağlı.
Uluslararası Uzay İstasyonu saniyede yaklaşık 7,7 km hızla, yaklaşık 400 km yükseklikte dolanıyor. Bu alçak yörüngede hız etkisi daha baskın olduğundan astronotların saati yerdekilerden geri kalıyor. Fark kalınan süreyle birikiyor; Rus kozmonotlar Sergey Krikalev ve Sergey Avdeyev'in 20 milisaniyelik farkı, kariyerleri boyunca yörüngede geçirdikleri toplam iki yılı aşkın sürenin sonucu. Yaklaşık 20.000 km yükseklikte dolanan GPS uydularında ise tablo tersine dönüyor ve zayıf çekimin etkisi öne geçiyor.
Sık sorulanlar
GPS'te bu düzeltme yapılmasaydı ne olurdu?
Konum hesaplarında günde 11 kilometreyi aşan hatalar birikirdi. Telefonunuzdaki harita uygulaması, zamanın uzayda farklı aktığının günlük kanıtıdır.
Astronotlar bedenen de daha yavaş mı yaşlanır?
Hayır. NASA'nın İkizler Çalışması'nda Scott Kelly 340 gün uzay istasyonunda kalırken tek yumurta ikizi Mark Kelly Dünya'da karşılaştırma grubu oldu. Uçuş sırasında gözlenen değişikliklerin çoğu, örneğin uzayda uzayan telomerler, dönüşten sonra eski hâline yaklaştı.
