İniş araçlarının kilometre taşları

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, 1966'dan 2024'e uzanan iniş aracı tarihinin sekiz önemli dönüm noktasını zaman sırasıyla gösteriyor.

Çizelge Ay ile açılıyor ve yine Ay ile kapanıyor. 1966'da Luna 9 Ay'a ilk yumuşak inişi yaptı; bunu 1970'te Venera 7'nin Venüs'e ilk inişi ve 1976'da Viking 1'in Mars'taki ilk başarısı izledi. Böylece ilk on yılda üç farklı gök cismine ulaşılmış oldu.

Sonraki adımlar daha uzak ve zorlu hedeflere yöneldi:

• 2005 – Huygens, Titan'a ilk inişi gerçekleştirdi.
• 2014 – Philae bir kuyruklu yıldıza indi.
• 2019 – Chang'e 4, Ay'ın uzak yüzüne indi.
• 2023 – Vikram, Ay'ın güney kutbu yakınına indi.
• 2024 – Odysseus ilk özel Ay inişini yaptı.

Son üç satır, Luna 9'dan yarım asırdan fazla sonra Ay'ın yeniden yoğun ilgi gördüğünü ve inişlerin artık farklı ülkelerden, hatta özel girişimlerden geldiğini gösteriyor. İlk ve son kayıt arasında 58 yıl var.

Veriler NASA, ESA, ISRO ve CNSA'ya dayanıyor. Bu araçların nasıl çalıştığını iniş aracı maddesinde bulabilirsiniz.

Yumuşak iniş neden bu kadar zor?

İniş aracı, bir gök cisminin yüzeyine yumuşakça konan ve indikten sonra da çalışmayı sürdüren uzay aracıdır; yüzeye bilerek çakılan çarpma araçlarından bu yönüyle ayrılır. En zor iş, büyük bir hızla yaklaşılan yüzeye neredeyse durmuş hâlde dokunmaktır ve yöntemi büyük ölçüde hedefin atmosferi belirler.

• Atmosferi olan hedefler: Venüs, Mars ya da Titan'da araç önce koruyucu bir kalkanın arkasında sürtünerek yavaşlar, ardından paraşüt açar. Huygens, Titan'ın kalın atmosferinde paraşütler altında yaklaşık iki buçuk saat alçaldı.
• Havasız cisimler: Ay'da paraşüt işe yaramaz; yavaşlamayı aracın hareket yönünün tersine ateşlenen kendi motorları sağlar.
• Darbeyi sönümlemek: Luna 9 inişte şişirilmiş hava yastıkları kullandı; klasik iniş araçları ise darbeyi emen bacaklar üzerinde durur.
• Çok zayıf kütleçekimi: Kuyruklu yıldız gibi cisimlerde aracın geri sekmemesi için zıpkın benzeri tutunma düzenekleri gerekir.

Sık sorulanlar

Philae'ye ne oldu?

Philae 12 Kasım 2014'te 67P/Churyumov–Gerasimenko kuyruklu yıldızına kondu, ama tutunma zıpkınları ateşlenmediği için sekti ve gölgedeki bir yarığa düştü. Yeterli güneş ışığı alamayınca yaklaşık 64 saat veri gönderdikten sonra kış uykusuna geçti.

Ay'ın uzak yüzündeki araçla nasıl haberleşildi?

Chang'e 4'ün Dünya ile bağlantısını, Dünya-Ay sisteminin L2 Lagrange noktası çevresinde dolanan Queqiao aktarma uydusu sağladı.

Viking 1 yüzeyde ne kadar çalıştı?

20 Temmuz 1976'da Chryse Planitia ovasına inen Viking 1 iniş aracı, 11 Kasım 1982'ye kadar çalıştı.