Gezegen yörüngeleri ne kadar dairesel?

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Güneş Sistemi'nden beş gezegenin yörüngelerinin daireden ne kadar saptığını eksantriklik değerleriyle sıralıyor.

Sıralama en dairesel yörüngeden en uzatılmış olana doğru ilerliyor:

• Venüs (0,0068) listedeki en küçük değere sahip; yörüngesi beş gezegen içinde daireye en yakın olanı.
• Neptün (0,0086) Venüs'ün hemen ardından geliyor, aradaki fark çok küçük.
• Dünya (0,0167) bu iki gezegenden belirgin biçimde büyük bir değer taşıyor, yine de hâlâ düşük bir eksantriklik söz konusu.
• Mars (0,0934) Dünya'nın yaklaşık 5,6 katı eksantrikliğe sahip.
• Merkür (0,2056) listenin en uç değeri; Venüs'ün yaklaşık 30 katı.

Yani ilk üç gezegenin değerleri 0,02'nin altında kalırken Mars ve Merkür'de değerler hızla yükseliyor. Değer büyüdükçe yörünge daireden uzaklaşıyor; bu yüzden Merkür listenin en az dairesel, Venüs ise en dairesel yörüngeli gezegeni olarak görünüyor.

Veriler NASA'ya dayanıyor. Eksantriklik kavramını ve dairesel yörüngeyi ayrıntılı okumak için Dairesel yörünge yazısına bakabilirsiniz.

Bu verilerin arka planı

Eksantriklik (dış merkezlik, simgesi e), bir yörüngenin çembere ne kadar benzediğini gösteren boyutsuz bir sayıdır. Dairesel yörüngede e sıfırdır; sıfırdan büyüdükçe yörünge uzar ve elips olur. e = 1 parabole, e 1'den büyükse hiperbole karşılık gelir ve bu iki durumda cisim bir daha dönmemek üzere uzaklaşır. Yani tablodaki beş değer de elips bölgesinde, 0 ile 1 arasında yer alıyor.

Doğada tam sıfır eksantriklikli bir yörünge ölçülmüş değil: küçük çekim bozulmaları ve oluşum süreci yörüngeleri çembere tam oturtmaz. Yine de bazı cisimler çok yaklaşır. Neptün'ün uydusu Triton'un eksantrikliği yaklaşık 0,000016'dır ve bilinen uydular içinde en düşüğüdür. Karşı uçta ise Halley Kuyruklu Yıldızı yaklaşık 0,9671 ile neredeyse parabolik bir elips çizer. Gezegenlerin değerleri bu iki uç arasında, çembere yakın tarafta kalır.

Ayrıntılı kavram anlatımı için Dairesel yörünge sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulanlar

Eksantriklik sıfır olursa yörünge nasıl olur?

Yörünge tam bir çember olur; her noktası merkeze aynı uzaklıktadır, bu yüzden en yakın ve en uzak nokta diye ayrım kalmaz.

Dünya'nın eksantrikliği hep 0,0167 midir?

Hayır. Yüz binlerce yıllık ölçekte değeri yaklaşık 0,003 ile 0,058 arasında değişir; 0,0167 tablodaki değerdir.

Bir yörüngenin hızı yarıçapa nasıl bağlıdır?

Dairesel yörüngede hız v = √(GM/r) ile verilir; yarıçap büyüdükçe cisim yavaşlar ve turu uzar.