Freundlich'in Berlin'den İstanbul'a yolu

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, gökbilimci Erwin Finlay Freundlich'in Berlin'den İstanbul'a, oradan da Prag ve St Andrews'e uzanan kariyerini zaman sırasıyla özetliyor.

Yolculuk 1910'da Berlin Gözlemevi'nde asistanlıkla başlıyor. 1914'te düzenlediği Kırım seferi savaşa takılıyor. 1921'de Einstein Kulesi tamamlanıyor, 1929'da ise Sumatra'ya tutulma seferi yapılıyor. Bu ilk dönem, Freundlich'in Almanya'daki yaklaşık yirmi yıllık çalışmasını kapsıyor.

Zaman çizelgesinin ortası İstanbul'a ayrılmış:

• 1933: İstanbul'da enstitüyü kurdu.
• 1936: Zeiss astrografı geldi.
• 1937: Prag'a geçti.

Yani Freundlich İstanbul'da yaklaşık dört yıl kaldı; bu kısa sürede bir enstitü kurulup önemli bir gözlem aracı getirildi. Çizelgenin son satırı onu 1951'de St Andrews'te profesör olarak gösteriyor. 1910'dan 1951'e uzanan bu kırk bir yıllık yol, dört farklı ülkeden geçiyor.

Veriler Uzay Gündem derlemesine dayanıyor. Freundlich'in hayatını ve İstanbul'daki katkılarını ayrıntılı olarak Erwin Finlay Freundlich yazımızda bulabilirsiniz.

Bu yolun arka planı

Freundlich'in kariyerindeki ilk durakların ortak noktası, Einstein'ın genel görelilik kuramını gözlemle sınama çabası. Kuramın en çarpıcı öngörülerinden biri, Güneş'in yakınından geçen yıldız ışığının bükülmesiydi; bunu ölçmenin yolu, tam Güneş tutulması sırasında Güneş'in çevresindeki yıldızları fotoğraflamaktı. Kırım ve Sumatra seferleri bu amaçla düzenlendi. Einstein Kulesi ise başka bir öngörüyü, güçlü kütleçekimden çıkan ışığın kırmızıya kaymasını Güneş tayfında ölçmek için kuruldu.

İstanbul'a geçişin nedeni siyasiydi. Nazi iktidarının 7 Nisan 1933 tarihli memurluk yasası "Ari olmayan" memurların görevden uzaklaştırılmasını öngörüyordu; büyükannelerinden biri Yahudi olan ve Yahudi bir kadınla evli olan Freundlich, Potsdam'daki görevinden istifa ederek Türkiye'ye geldi. Kurduğu Astronomi Enstitüsü, bugün İstanbul Üniversitesi'ndeki Astronomi ve Uzay Bilimleri Bölümü'nün temelini oluşturuyor. Enstitünün çalışmalarına katılan Nüzhet Toydemir (Gökdoğan), Tevfik Okyay Kabakçıoğlu ve Paris Pişmiş, sonraki on yıllarda Türk astronomisinin önde gelen isimleri oldu.

Sık sorulanlar

Kırım seferi neden sonuç vermedi?

21 Ağustos 1914 tutulması için Feodosiya'ya gidilen sefer sırasında Birinci Dünya Savaşı patladı. Freundlich Rusya'da kısa süre gözaltında tutuldu ve ölçüm yapılamadı.

Sumatra seferi ne buldu?

1929 seferi başarılı oldu, ancak Freundlich'in ölçtüğü ışık sapması Einstein'ın öngördüğünden büyük çıktı.

Zeiss astrografı nedir?

Gökyüzünü fotoğraflamak için tasarlanmış bir teleskop. 11 Aralık 1934'te ısmarlandı, 25 Eylül 1936'da Trieste üzerinden gemiyle İstanbul'a getirildi.