Bilinen en uzak galaksiler
- Veri kaynağı
- NASA, ESA/Webb
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
MoM-z14 280 JADES-GS-z14-0 290 JADES-GS-z14-1 300 PAN-z14-1 310 JADES-GS-z13-0 330 UNCOVER-z13 330 GN-z11 (Hubble dönemi rekoru) 430
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, bilinen en uzak galaksileri, onları gördüğümüz anın Büyük Patlama'dan kaç milyon yıl sonrasına denk geldiğine göre sıralıyor.
Listenin başında 280 değeriyle MoM-z14 var; onu 290 ile JADES-GS-z14-0, 300 ile JADES-GS-z14-1 ve 310 ile PAN-z14-1 izliyor. JADES-GS-z13-0 ile UNCOVER-z13 aynı değeri, 330'u paylaşıyor. Değerler 280'den başlayıp 10'ar artarak 310'a çıkıyor, ardından 330'a sıçrıyor. Değer ne kadar küçükse galaksi evrenin o kadar erken bir dönemine ait.
Listenin son satırı karşılaştırma için yer alıyor: Hubble döneminin rekoru GN-z11, 430 değeriyle görülüyor. Bu, listedeki en erken galaksi MoM-z14 ile arasında 150 milyon yıllık fark demek. İlk altı galaksinin tümü ise 280 ile 330 arasında, yani yalnızca 50 milyon yıllık dar bir aralıkta toplanıyor.
Veriler NASA ve ESA/Webb'e dayanıyor. Konunun ayrıntıları için Bilinen en uzak galaksi hangisi? yazısını okuyabilirsiniz.
Bu sayılar neyi ölçüyor?
Listedeki değerler, galaksiyi Büyük Patlama'dan kaç milyon yıl sonraki hâliyle gördüğümüzü gösteriyor ve kırmızıya kaymadan çıkarılıyor. Evren genişledikçe uzak galaksilerden yola çıkan ışığın dalga boyu gerilir, tayfın kırmızı ucuna, daha ötesinde kızılötesine kayar; bu etki "z" harfiyle gösterilir. z = 14'ün üzerindeki galaksilerde aslen morötesi olan ışık neredeyse 15 kat gerilerek kızılötesine geçiyor. James Webb Uzay Teleskobu da tam bu soluk kızılötesi ışığı yakalamak için tasarlandı.
Bir rekorun kesinleşmesi için galaksinin renklerine bakmak yetmiyor; ışığı tayfa ayrılıp kırmızıya kayma doğrudan ölçülmeli. MoM-z14'ün 14,44'lük değeri Webb'in NIRSpec tayfçekeriyle böyle doğrulandı. Bu galaksilerin ışığı yaklaşık 13,5 milyar yıl önce yola çıktı; yani onları evren bugünkü yaşının yalnızca yüzde 2'si kadarken görüyoruz.
Sık sorulanlar
MoM-z14'ü özel kılan ne?
Bu kadar erken bir dönem için şaşırtıcı derecede parlak olması. Küçük ve uzunca yapılı galaksi genç yıldızlarla dolu, tayfında yüksek bir azot oranı da görülüyor. Araştırmacılara göre böyle parlak galaksilerin erken evrendeki sayısı Webb öncesi tahminlerin 100 katından fazla.
GN-z11 rekoru ne kadar korudu?
z = 10,6 değerindeki bu Hubble galaksisi rekoru 2016'dan 2022'ye kadar elinde tuttu; Webb devreye girince rekor art arda kırıldı.
Rekor yine kırılabilir mi?
Webb ekibi bunu bekliyor. Görüntülerde daha uzak adaylar var, ancak onların uzaklığı şimdilik yalnız renklerinden tahmin ediliyor.
