Webb, Samanyolu'nun kalbinde kara deliğe komşu yıldızın tozunu ve suyunu buldu

Karenin tamamını yoğun bir yıldız alanı kaplıyor. Kırmızı, turuncu, pembe, beyaz ve mavi tonlarda parlayan gaz bulutlarının önünde sayısız yıldız dağılmış durumda. Görüntünün ortasında yıldızların yoğunlaştığı, neredeyse beyaz parlayan bir çekirdek var; çevresinden dışarıya doğru ışıklı gaz ve toz iplikçikleri uzanıyor. Özellikle sol tarafta, parlak arka planın önünde siluet gibi duran koyu ve düzensiz toz lekeleri göze çarpıyor. Bu kalabalık sahne, galaksimizin tam merkezine, Sagittarius A* adlı süper kütleli kara deliğin çevresine ait.

Webb'in hedefi: IRS 3

NASA görüntüyü 11 Ağustos 2026 tarihli bir James Webb Uzay Teleskobu karesi olarak yayımladı. Webb'in bu yıldız alanında incelediği asıl hedef, ömrünün sonuna yaklaşmış bir yıldız olan IRS 3. ESA'nın açıklamasına göre IRS 3, Sagittarius A*'ya yalnızca 0,55 ışık yılı uzaklıkta bulunuyor ve galaksi merkezinin orta kızılötesinde en parlak kaynaklarından biri. Yıldız, uzun süredir çevresini saran devasa tozlu zarfıyla dikkat çekiyordu.

IRS 3, gökbilimcilerin asimptotik dev kolu dediği evrede. Bu evredeki yıldızlar iri, görece soğuk ve çok parlak olur; güçlü yıldız rüzgârlarıyla dış katmanlarını uzaya savururlar. Bu savrulan madde, evrendeki tozun en önemli kaynaklarından biri. Ancak bir yıldızın, süper kütleli bir kara deliğin bu kadar yakınında, yoğun ışınım altında toz üretip üretemeyeceği belirsizdi.

Nasıl ölçüldü?

Ekip, yıldızın ışığını Webb'in Orta Kızılötesi Aracı MIRI ile çözümledi. Veriler 2025'te, yakın gökadaların merkezlerini inceleyen MICONIC adlı garantili gözlem programı kapsamında toplandı. ESA'ya göre bu yıldız için ilk kez kesintisiz bir orta kızılötesi tayf elde edildi. Sonuçlar şöyle özetlenebilir:

• Oksijence zengin toz: Tayfta silisyum ve oksijenden oluşan silikat tozuna ait iki güçlü iz görüldü. Daha önceki çalışmalar yıldızın karbonca zengin olabileceğini düşündürüyordu; Webb tersini gösterdi.
• İlk kez su: Yıldızın tozlu zarfında suya ait açık bir iz saptandı.
• Katmanlı zarf: Modellemeye göre toz, yıldızdan yaklaşık 10 bin astronomik birim uzağa kadar kabuklar hâlinde uzanıyor; sıcaklık yıldızın yakınında yaklaşık 1200 Kelvin'den dış bölgelerde 100 Kelvin dolayına iniyor.
• Yıldızın kendisi: IRS 3'ün kütlesi yaklaşık altı Güneş kütlesi, yaşı ise 72 milyon yıl civarında; yoğun kütle kaybı yaşıyor.

Neden önemli?

Galaksi merkezleri evrendeki en sert ortamlar arasında sayılıyor ve tozun burada oluşup ayakta kalması beklenmiyordu. Çalışmanın baş yazarı, Köln Üniversitesi'nden Florian Peißker, Webb sayesinde yıldızların bu koşullarda nasıl davrandığını doğrudan görebildiklerini ve toz üretiminin şaşırtıcı ölçüde dayanıklı olduğunu belirtiyor. ESA'dan Macarena Garcia Marin ise suyun bulunmasının, yoğun ışınımın hâkim olduğu bir ortamda bile moleküllerin hayatta kalabildiğini gösterdiğini vurguluyor.

Bulgu, yaşlı yıldızların galaksi merkezlerine toz sağlamayı sürdürebileceğini, yani gelecekteki yıldız ve gezegen kuşaklarının hammaddesinin bu zorlu bölgelerde de üretilebileceğini düşündürüyor. Sonuçlar Astronomy and Astrophysics dergisinde yayımlandı. Keşfin ayrıntılarını Webb, Samanyolu'nun kara deliğinin dibinde su ve toz buldu haberimizde okuyabilir, galaksimizin merkezi hakkında daha fazlası için Samanyolu'nun yapısı sayfamıza göz atabilirsiniz.