65

Ya Dünya'ya ilk ayak basan uzay yolcusu bir insan değil de dinozorlar çağında yolunu kaybetmiş bir yabancı olsaydı? Scott Beck ile Bryan Woods'un yazıp yönettiği 2023 yapımı 65, bu soruyu sade bir hayatta kalma hikâyesine dönüştürüyor. Adam Driver, başka bir gezegenden gelen ve gemisi tarih öncesi Dünya'ya düşen pilot Mills'i, Ariana Greenblatt ise onunla birlikte hayatta kalmaya çalışan küçük Koa'yı canlandırıyor. Filmin yapımcıları arasında Sam Raimi de var.

Konusu

Altmış beş milyon yıl önce, Somaris adlı bir gezegende yaşayan uzay pilotu Mills, hasta kızı Nevine'in tedavisinin parasını kazanmak için iki yıl sürecek bir keşif yolculuğuna çıkmayı kabul eder. Gemisi Zoic bir göktaşı fırtınasında hasar görür ve bilinmeyen bir gezegene düşer: Dünya'ya. Askıya alınmış yaşam kapsüllerindeki yolcuların hemen hepsi kazada hayatını kaybetmiştir; geriye yalnızca Koa adında küçük bir kız kalır.

Mills ve Koa aynı dili konuşmaz, çeviri cihazı da düzgün çalışmamaktadır. Mills, gemiden kopan ve 15 kilometre ötede bir dağın tepesine inen kaçış aracının hâlâ sağlam olduğunu öğrenir. Oraya ulaşmak için, gezegenin saldırgan ve devasa yerlileriyle dolu ormanları aşmaları gerekir. İzleyici bu yaratıkların kim olduğunu ilk sahneden bilir: Dinozorlar. Üstelik gökyüzünde, daha büyük bir tehlikenin habercisi olan göktaşı parçaları belirmeye başlamıştır.

Yapım

Adam Driver, Eylül 2020'de projeye katıldı; Ariana Greenblatt ve Chloe Coleman aynı yıl kadroya eklendi. Greenblatt, film için yaratılan uydurma bir uzaylı dilini öğrendi. Yaklaşık 45 milyon dolarlık bütçeyle çekimler 7 Aralık 2020'de başladı. Ocak 2021'de Louisiana'daki Kisatchie Ulusal Ormanı'nda çekim yapıldı, Oregon kıyısındaki çeşitli kumsallar, dereler ve şelaleler de mekân olarak kullanıldı; çekimler 21 Şubat 2021'de tamamlandı. Filmin ilk ertelenmesinden sonra İrlanda'da ek çekimler yapıldı.

Görsel efektleri Framestore ve Ghost VFX hazırladı; kaçış aracı ve ana geminin dekor parçalarını Scroggins Aviation inşa etti. Müzik tarafında da beklenmedik bir değişiklik yaşandı: Başlangıçta Danny Elfman'ın besteleyeceği açıklanmıştı, ancak 2023'te Elfman'ın sık çalıştığı Chris Bacon'ın yeni bir müzik yazdığı ortaya çıktı. Sonunda tek başına Bacon'ın adı yazıldı, Elfman bazı parçalarda ortak besteci olarak anıldı. Gösterim tarihi pek çok kez değişen film, 10 Mart 2023'te ABD'de vizyona girdi. 7 Nisan'da dijital platformlarda, 30 Mayıs'ta Blu-ray ve DVD olarak yayımlandı; Sony'nin Netflix ile yaptığı anlaşma kapsamında 8 Temmuz 2023'te Netflix'e geldi. Jenerik boyunca, hikâyenin geçtiği yerin buzul çağı dahil farklı dönemlerden geçerek bugüne uzanan değişimi gösteriliyor.

Film açılış haftasonunda 12,3 milyon dolarla üçüncü sıraya yerleşti ve dünya genelinde 60,7 milyon dolar hasılat elde etti. Eleştiriler karışıktı: Rotten Tomatoes'ta yorumların yüzde 36'sı olumlu. Sitenin eleştirmen özeti, filmi Adam Driver'ın dinozorlarla savaştığı bir hikâyeyi bile heyecansız bırakan sönük bir bilimkurgu olarak tanımlıyor.

Bilimsel karne

Tarih biraz kaymış: Filmin adı, dinozorların sonunu getiren olaya gönderme yapıyor. Bugünkü bilgiye göre Meksika'nın Yukatan Yarımadası'nın altında gömülü Chicxulub krateri, 66 milyon yıldan biraz daha önce, yaklaşık 10 kilometre çapındaki bir asteroidin Dünya'ya çarpmasıyla oluştu. Yaklaşık 200 kilometre çapındaki krater, bugün genç tortul kayaçların yaklaşık 1 kilometre altında duruyor. Çarpma, kuşlar dışındaki bütün dinozorlar dahil, Dünya'daki bitki ve hayvan türlerinin yüzde 75'inin yok olduğu Kretase-Paleojen kitlesel yok oluşunun başlıca nedeni kabul ediliyor. Yani filmdeki olaylar, gerçek takvimde bir milyon yıldan biraz fazla geride kalıyor.

Tek darbe, göktaşı yağmuru değil: Filmde felaket, peş peşe düşen göktaşı parçalarıyla anlatılıyor. Gerçek kanıtlar ise tek ve çok büyük bir çarpmaya işaret ediyor. Çarpma kuramını 1970'lerin sonunda jeolog Walter Alvarez ile Nobel ödüllü babası Luis Alvarez ortaya attı; ekibin Haziran 1980'de yayımladığı çalışma, İtalya'nın Gubbio kentinde dönem sınırındaki ince bir kil tabakasına dayanıyordu. Bu tabakada Dünya'da nadir, asteroitlerde ise yaygın olan iridyum elementi normal düzeyin 160 katına kadar yüksek bulundu. Krater ise aynı yıllarda, Yukatan'da petrol arayan jeofizikçiler Antonio Camargo ve Glen Penfield tarafından fark edildi. Penfield yapının bir krater olduğunu başta kanıtlayamadı; 1990'da Alan Hildebrand ile kurduğu bağlantı sayesinde elde ettiği örnekler çarpma kökenine işaret etti. Bugün bu kökenin kanıtları arasında şoka uğramış kuvars, bölgedeki kütleçekim anomalisi ve çevrede bulunan tektitler (çarpmayla erimiş kayadan oluşan cam parçacıkları) sayılıyor. Chicxulub, tepe halkası bozulmadan korunmuş ve bilimsel araştırmaya doğrudan açık tek büyük çarpma yapısı.

Yanlış çağın canlıları: Filmde Mills'e saldıran canlılardan biri olarak Lagosuchus adı geçiyor. Oysa Lagosuchus, Arjantin'de Geç Triyas dönemine ait kayalardan bilinen, dinozorlara yakın akraba küçük bir sürüngen; yani filmdeki olaylardan on milyonlarca yıl önce yaşamış. Tyrannosaurus rex ise doğru zamanda: Fosilleri, Kretase'nin son evresine, 69 ila 66 milyon yıl öncesine tarihlenen kayalarda bulunuyor ve bugünkü Kuzey Amerika'nın batısında yaşadığı biliniyor.

Kısaca

• Yazan ve yöneten: Scott Beck, Bryan Woods
• Gösterim: 10 Mart 2023 (ABD), 93 dakika
• Oyuncular: Adam Driver, Ariana Greenblatt, Chloe Coleman
• Bilim: Chicxulub çarpması 66 milyon yıldan biraz önce oldu; filmdeki 65 milyon rakamı yuvarlanmış
• Benzer yapımlar: Derin Darbe, Armageddon