Wolfgang Gleissberg: Breslau'dan İstanbul'a

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, gökbilimci Wolfgang Gleissberg'in Breslau'dan İstanbul'a, oradan da Frankfurt'a uzanan yaşamını sekiz durakta özetliyor.

Zaman çizelgesi 1903'te Breslau'daki doğumla başlıyor; Gleissberg 1930'da yine Breslau'da doktorasını tamamlıyor. Kırılma noktası 1933: görevden uzaklaştırılıyor ve Türkiye'ye göç ediyor. Ardından gelen İstanbul yılları çizelgenin en kalabalık bölümünü oluşturuyor:

• 1948: İstanbul Üniversitesi'nde profesör ve gözlemevi müdürü oluyor.
• 1953: İstanbul'daki görevinin yanında Ankara'da da ders veriyor.
• 1958: Frankfurt'a geçerek Türkiye dönemini kapatıyor.

1933'teki göçten 1958'deki ayrılışa kadar geçen süre 25 yıl, yani yaklaşık çeyrek yüzyıl ediyor. Bu bağ ayrılıktan sonra da kopmuyor: İstanbul Üniversitesi 1981'de Gleissberg'e fahri doktora veriyor. Çizelge, 1986'da Oberursel'deki ölümüyle sona eriyor. Böylece tek bir şeritte hem bir bilim insanının sürgün hikâyesi hem de Türkiye'deki astronomi eğitimine bıraktığı iz okunabiliyor.

Veriler Uzay Gündem derlemesine dayanıyor. Gleissberg'in çalışmaları ve Güneş etkinliği üzerine fikirleri için Wolfgang Gleissberg yazımıza göz atabilirsiniz.

Bu verilerin arka planı

Gleissberg'in Türkiye'ye gelişi, ülkedeki büyük bir üniversite dönüşümüyle aynı zamana denk geldi. İstanbul Darülfünunu 1 Ağustos 1933'te kapatıldı ve İstanbul Üniversitesi adıyla yeniden örgütlendi; yeni kurumun kadrosunu güçlendirmek için Nazi baskısından kaçan çok sayıda Alman bilim insanı davet edildi. Astronomi enstitüsünün başına Erwin Finlay-Freundlich getirildi ve Gleissberg onunla birlikte üniversitede bir astronomi programı oluşturdu. İkili ders verirken Türkçe bir astronomi ders kitabı da hazırladı. 1936'da açılan İstanbul Üniversitesi Gözlemevi Türkiye'nin ilk modern gözlemevi olarak anılır; Freundlich 1937'de Prag'a gittiğinde Gleissberg İstanbul'da kalmayı sürdürdü.

Çizelgedeki tarihler bir göç öyküsünün yanında bilimsel bir kariyeri de taşıyor. Gleissberg'i bugün tanınır kılan, Güneş lekelerinin yaklaşık 11 yıllık döngüsünün şiddetinin daha uzun bir ritimle değiştiği fikridir; bu uzun çevrim onun adıyla Gleissberg döngüsü olarak anılıyor. Çizelgede Ankara derslerinin başladığı yıl olarak görünen 1953, aynı zamanda Güneş lekelerinin sıklığı üzerine çalışmalarını topladığı Almanca kitabın yayımlandığı yıldır.

Sık sorulanlar

Gleissberg neden Almanya'dan ayrıldı?

Nazi yönetiminin 1933'te çıkardığı memurluk yasası yüzünden. Büyükbabalarından biri Yahudi olduğu için o yılın sonunda görevinden uzaklaştırıldı.

Gleissberg döngüsü ne kadar sürer?

Gleissberg bu süreyi 80-90 yıl olarak verdi. Bugünkü kaynaklar genellikle 70-100 yıldan, yani yedi-sekiz Güneş döngüsünden söz ediyor; döngünün ne kadar düzenli olduğu ve nedeni hâlâ araştırılıyor.

Frankfurt'ta ne yaptı?

Willy Hartner'in girişimiyle geçtiği Goethe Üniversitesi'nde astronomi fahri profesörü oldu ve 1960'tan 1977'deki emekliliğine kadar Astronomi Enstitüsü'nü yönetti.