Uzayda sıcaklık ne kadar değişir?

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, uzayda ve uzaydaki cisimlerde karşılaşılan sıcaklıkların ne kadar geniş bir aralığa yayıldığını dört örnekle gösteriyor.

Listenin en soğuk ucunda kozmik arka plan ışıması var: 2,725 K, yani yaklaşık −270 °C. Bu değer, evrenin her yönünden gelen bu zayıf ışımanın mutlak sıfırın hemen üstünde olduğunu gösteriyor.

Ay ise aynı yüzeyde bile uç farklar yaşıyor:

• Tam güneş altında Ay yüzeyi 127 °C'ye çıkıyor.
• Gece ise −173 °C'ye iniyor.

İki değer arasındaki fark tam 300 °C. Yani uzayda sıcaklık yalnızca nerede olduğunuza değil, güneş ışığı alıp almadığınıza da sıkı sıkıya bağlı.

Son satır insan yapımı bir örnek: Webb Uzay Teleskobu'nun kızılötesi aygıtları 50 K'nin, yani yaklaşık −223 °C'nin altında tutuluyor. Bu aygıtlar Ay'ın gece yüzeyinden bile soğuk, ama kozmik arka plan ışımasının sıcaklığına ulaşmıyor. Sıralama soğuktan sıcağa şöyle: kozmik arka plan, Webb'in aygıtları, Ay'ın gecesi ve Ay'ın gündüzü.

Veriler NASA'ya dayanıyor. Konunun ayrıntıları için Uzay kaç derece? yazısına göz atabilirsiniz.

Uzayın sıcaklığı nasıl ölçülür?

Sıcaklık, maddeyi oluşturan parçacıkların ne kadar hızlı hareket ettiğinin ölçüsüdür. Yıldızlar arasındaki boşlukta ise ölçülecek madde son derece seyrek; boşluğu dolduran asıl şey ışımadır. Bu yüzden gökbilimciler "uzayın sıcaklığı" derken Büyük Patlama'dan kalan ve her yönden gelen kozmik mikrodalga arka plan ışımasını kastederler. NASA'nın WMAP uydusunun ölçümüne göre gökyüzünün bir bölgesiyle ötekisi arasındaki fark derecenin on binde biri düzeyinde kalıyor.

Ay'daki uç değerlerin nedeni, ısının boşlukta nasıl taşındığıdır. Dünya'da ısı iletim, taşınım ve ışıma yoluyla dağılır; atmosfer de güneşli yerle gölge arasında bir tampon görevi görür. Havası olmayan bir yüzeyde geriye yalnız ışıma kalır: Güneş'e bakan taraf ışınımın tamamını alıp hızla ısınır, gölgedeki taraf ise ısısını kızılötesi ışık olarak yayıp çok soğur. Webb'in güneşliği bu ilkeden yararlanır; tenis kortu uzunluğundaki beş katmanlı perde, teleskobu Güneş'e bakan sıcak bir yüz ile hiç ışık görmeyen soğuk bir yüze ayırır.

Sık sorulanlar

Uzayda insan anında donar mı?

Hayır. Isıyı çekip götürecek hava olmadığından vücut ısısı yalnız ışımayla ve yavaşça kaybolur. Asıl tehlike oksijensizliktir: kişi saniyeler içinde bilincini kaybeder.

Termosfer 2.000 °C'yi buluyorsa uzay istasyonu neden yanmıyor?

Termosferdeki gaz o kadar seyrektir ki moleküller bir cisme ısı aktaracak sıklıkta çarpmaz. Oradaki yüksek sıcaklık gaz parçacıklarının hızını anlatır, bir cismi ne kadar ısıtacağını değil.

Astronot giysileri bu uçlara dayanıyor mu?

Evet, bu iki uç düşünülerek tasarlanır: Apollo ve Skylab astronotlarının A7L giysisi −156 °C ile 121 °C arasındaki koşullar için üretilmişti.