Kozmik ağın dev yapıları

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, kozmik ağın bilinen dev yapılarının uzunluklarını tipik bir iplik ve tipik bir boşlukla megaparsek cinsinden karşılaştırıyor.

Listenin başında üç büyük yapı var:

• Sloan Büyük Duvarı: 433 megaparsekle listenin en uzun yapısı.
• Quipu: 400 megaparsekle onu yakından izliyor; aradaki fark 33 megaparsek.
• CfA2 Büyük Duvarı: 251 megaparsekle üçüncü sırada; Sloan Büyük Duvarı ondan 182 megaparsek daha uzun.

Bu dev yapıların yanına sıradan ölçekler de konmuş: tipik bir iplik en fazla 80, tipik bir boşluk en fazla 100 megaparseke ulaşıyor. Karşılaştırınca Sloan Büyük Duvarı, tipik bir ipliğin üst sınırının beş katından da uzun; listenin en kısa dev yapısı olan CfA2 Büyük Duvarı bile tipik boşluğun üst sınırını iki buçuk kattan fazla aşıyor. Kısacası bu duvarlar, kozmik ağı oluşturan sıradan iplik ve boşlukların çok ötesinde, istisnai büyüklükte yapılardır.

Veriler CfA (Harvard–Smithsonian Astrofizik Merkezi) ve SDSS (Sloan Dijital Gökyüzü Taraması) taramalarına dayanıyor. Ağın parçalarını ve nasıl oluştuğunu kozmik ağ yazısında okuyabilirsiniz.

Kozmik ağ nasıl ortaya çıktı?

Gökadalar uzaya rastgele dağılmamıştır. En büyük ölçekte madde, kümelerin düğüm, ipliklerin ve duvarların bağlantı olduğu, aralarında devasa boşlukların uzandığı köpüğe benzer bir yapı kurar. Boşlukların ortalama yoğunluğu evren ortalamasının onda birinden azdır; maddenin en yoğun toplandığı yerler ise iplik ve duvarların buluştuğu kümelerdir.

Bu ağın tohumları erken evrendeki küçük yoğunluk dalgalanmalarıdır. Biraz daha yoğun bölgeler kendi çekimleriyle çöktü, seyrek bölgeler genişleyerek boşaldı. Bilgisayar benzetimlerinde iskeletin büyük bölümünü karanlık madde oluşturur; gökadalar bu görünmez yapının üzerinde doğar.

Haritayı çıkarmak için gökadaların uzaklığını da bilmek gerekiyordu. Bunu kırmızıya kayma taramaları sağladı: tayftaki kayma, Hubble yasasıyla uzaklığa çevrildi. İlk boşluklar 1978'de bulundu; 1989'daki CfA taraması duvarlı, iplikli yapıyı açıkça gösterdi; 2001'de tamamlanan 2dF taraması ve ardından SDSS haritaya binlerce yeni yapı ekledi.

Sık sorulanlar

Sloan Büyük Duvarı evrenin en büyük yapısı mı?

Bilinen en büyük yapılardan biridir, ama bu unvan için daha büyük adaylar da önerildi. Örneğin 2013'te gama ışını patlamalarından yola çıkılarak ortaya atılan Herkül–Kuzey Tacı Büyük Duvarı yaklaşık 3 gigaparseklik bir aday; varlığı henüz doğrulanmadı ve bu tür yapıların bir kısmının gözlem etkisi olabileceği belirtiliyor.

CfA2 Büyük Duvarı neden ayrıca anılıyor?

1989'da bulunan bu yapı, keşfedilen ilk süper büyük yapıdır; yaklaşık 750 milyon ışık yılı uzunluğundadır ve merkezinde Saç (Coma) kümesi yer alır.

Yapılar sonsuza dek büyür mü?

Hayır. Yaklaşık 30-200 megaparseklik ölçeklerin ötesinde yeni bir yapı düzeyi görülmüyor; evren daha büyük ölçeklerde aşağı yukarı tekdüze. Bu sınıra "Büyüklüğün Sonu" denir.