James Van Allen ve radyasyon kuşakları

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Dünya'yı saran radyasyon kuşaklarını keşfeden James Van Allen'ın hayatını ve adının izini süren görevleri bir zaman çizgisinde gösteriyor.

Van Allen 1914'te Mount Pleasant yakınlarında doğuyor, 1939'da Iowa Üniversitesi'nde doktorasını alıyor. 1948'de alet taşıyan ilk Aerobee roketi fırlatılıyor; 1951'de ise Iowa'da bölüm başkanı oluyor. Çizginin merkezinde 1958 duruyor:

• 1958: Explorer 1 ve Explorer 3 uydularıyla radyasyon kuşakları keşfediliyor.
• 1973: Pioneer 10, Jüpiter'in yanından geçiyor.
• 1987: Van Allen, Ulusal Bilim Madalyası'nı alıyor.
• 2012: Van Allen Probes fırlatılıyor.

Zaman akışı, roket deneylerinden uydulara, oradan da gezegenler arası yolculuğa uzanan bir genişlemeyi anlatıyor. Kuşakların keşfiyle onları incelemek için gönderilen ve keşfedicinin adını taşıyan Van Allen Probes arasında 54 yıl bulunuyor. Doktoradan keşfe giden yol ise 19 yıl sürüyor.

Veriler NASA ve JPL kaynaklarına dayanıyor. Van Allen'ın bilimsel çalışmalarının ayrıntıları için James Van Allen yazısını okuyabilirsiniz.

Radyasyon kuşakları nasıl fark edildi?

Explorer 1'in en önemli aleti, kozmik ışınları yörüngeden ölçmek için konmuş tek bir Geiger-Müller tüpüydü. Gelen veriler kafa karıştırıcıydı: Normal sayımların arasına, sayacın hiçbir şey algılamadığı "sıfır sayım" aralıkları giriyordu ve bunlar yörüngenin yüksek kesimlerine denk geliyordu. Bilmeceyi, ölçümleri kaydeden küçük bir teyp taşıyan Explorer 3 çözdü. Sayaç bozulmamıştı; beklenmedik derecede yoğun radyasyon aleti doyuma ulaştırıp "körleştiriyordu". Van Allen ve ekibi, uydunun Dünya'nın manyetik alanında hapsolmuş enerjik parçacıklarla dolu bölgelerden geçtiği sonucuna vardı. Bu, uzay çağının ilk bilimsel keşfi sayılıyor.

Keşfin kökü roket deneylerine uzanıyor. Van Allen 1951'de "rockoon" denen bir yöntem geliştirmişti: küçük bir roketi balonla atmosferin seyrek katmanlarına taşıyıp orada ateşlemek. 1953'teki rockoon uçuşları, Dünya'yı çevreleyen radyasyona dair ilk ipucunu vermişti.

Sık sorulanlar

Kaç radyasyon kuşağı var?

İki ana kuşak var. İç kuşak yeryüzünden yaklaşık 1.000-12.000 kilometre yükseklikte uzanır ve yüksek enerjili protonlar içerir; dış kuşak yaklaşık 13.000-60.000 kilometre arasındadır ve ağırlıkla elektronlardan oluşur. Dış kuşak, 1958 sonunda Pioneer 3'ün ölçümleriyle ortaya çıktı.

Pioneer 10'un Van Allen'la ne ilgisi var?

Van Allen, Pioneer 10 ve 11'in bilimsel gerekçesini hazırlayan Dış Uzay Paneli'ne başkanlık etti; Geiger tüplü teleskobu iki aracın da üzerindeydi.

Kuşakları ilk Van Allen mı gördü?

Sovyet uydusu Sputnik 2'de Sergei Vernov'un tasarladığı dedektörler de ilk işaretleri kaydetmişti; ancak kuşakların varlığını açıkça ortaya koyup yorumlayan Van Allen'ın ekibi oldu.