Hibrit roketin yolculuğu

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, hibrit roket motorlarının 1933'teki ilk fırlatıştan 2026'daki milli üretim adımına uzanan yolculuğunu beş durakla anlatıyor.

• 1933: GIRD-9 ile ilk hibrit fırlatış yapıldı; hikâyenin başlangıç noktası.
• 1964: ONERA'nın LEX sonda roketi uçtu; ilk fırlatıştan 31 yıl sonra.
• 2020: DeltaV'nin SORS'u ilk uçuşunu yaptı.
• 2025: Hibrit roketle 200 km sınırı aşıldı.
• 2026: Ay aracının itkisinde milli üretim aşamasına gelindi.

Zaman çizelgesinin ritmi dikkat çekiyor: ilk iki durak arasında 31 yıl, ikinci ile üçüncü arasında ise 56 yıllık uzun bir sessizlik var. 2020'den sonra ise adımlar hızlanıyor; son üç durak yalnız altı yıla sığıyor. Yani 1933'te ilk kez denenen bu teknoloji, son yıllarda yeni bir ivme kazanmış; ilk uçuşlardan 200 km'yi aşan bir fırlatışa ve Ay aracı itkisinde milli üretime uzanan bir çizgi ortaya çıkmış.

Veriler Türkiye Uzay Ajansı (TUA), DeltaV ve NASA'ya dayanıyor. Hibrit motorların nasıl çalıştığını, üstünlüklerini ve zayıf yanlarını hibrit roket motoru yazısında bulabilirsiniz.

Hibrit motoru farklı kılan ne?

Hibrit roket motoru iki farklı hâldeki itkeni birlikte yakar: çoğunlukla yanma odasına yerleştirilmiş katı bir yakıt bloğu ile ayrı tankta taşınan sıvı ya da gaz hâlinde bir oksitleyici. Katı yakıtlı motor bir kez ateşlenince durdurulamazken, hibrit motorda yakıtın aşınma hızı kanaldan geçen oksitleyici miktarına bağlıdır. Vana kısılınca itki azalır, kapanınca motor durur, yeniden açılınca tekrar ateşlenebilir. Yakıtla oksitleyici ayrı tutulduğu için patlama riski de düşüktür; özgül itkisi ise genellikle katı motorlarla sıvı motorlar arasında kalır.

Çizelgedeki duraklar bu tekniğin tarihini özetliyor. 17 Ağustos 1933'te Mihail Tihonravov'un sorumluluğundaki GIRD-9 400 metreye çıktı; 1960'larda ONERA'nın LEX roketi 100 kilometreyi geçti. Çizelgede boş görünen uzun arada da gelişmeler sürdü: 1980'lerin sonu ile 1990'ların başında AMROC şimdiye dek yapılmış en büyük hibrit roketleri geliştirdi.

Sık sorulanlar

SORS nasıl bir roket?

DeltaV'nin sonda roketi parafin yakıtı sıvı oksijenle yakıyor ve Aralık 2020'deki ilk uçuşu dahil 10'dan fazla başarılı fırlatma yaptı. Şirket, ikinci kademede ateşlenen sistemini "uzayda ateşlenen ilk hibrit sistem" olarak tanımlıyor.

Ay aracının hibrit itki sistemi ne yapıyor?

DeltaV'nin verilerine göre sistem ortalama 650 newton itki ve 290 saniye özgül itki sağlıyor, 30 kilogram katı yakıt ile 60 kilogram oksitleyici taşıyor ve iki ayrı 100 saniyelik ateşleme için tasarlandı. TUA, aracın 2027'nin ilk aylarında fırlatılmasını ve Ay çevresinde 100 kilometre irtifada kutupsal bir yörüngeye yerleşmesini hedefliyor.

Katı ve sıvı kademeleri olan bir roket hibrit midir?

Hayır. Hibrit olmak için iki farklı hâldeki itkenin aynı motorda birlikte yanması gerekir.