Güneş'in dönme takvimi

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Güneş'in kendi ekseni etrafındaki dönüşüne ve manyetik kutuplarının yer değiştirmesine ilişkin temel süreleri ve açıyı bir arada gösteriyor.

Tablonun ilk iki satırı birlikte okunmalı: Güneş ekvatorda bir turu yaklaşık 25 günde, kutuplarda ise yaklaşık 36 günde tamamlıyor. Aradaki fark yaklaşık 11 gün; yani kutuplardaki tur ekvatordakinden yaklaşık yüzde 44 daha uzun sürüyor. Bu iki değer, Güneş'in her bölgesinin aynı hızla dönmediğini açıkça gösteriyor.

Diğer iki satır şunları ekliyor:

• Dönme ekseninin eğikliği: 7,25 derece.
• Manyetik kutupların yer değişimi: yaklaşık 11 yılda bir.

Son satır, günlerle ölçülen dönme sürelerinden çok daha uzun bir zaman ölçeğine işaret ediyor. Güneş ekvatorda yaklaşık 25 günde bir tur attığına göre, manyetik kutupların bir kez yer değiştirmesi için geçen 11 yılda ekvator bölgesi yaklaşık 160 tur tamamlıyor.

Veriler NASA'ya dayanıyor. Güneş'in dönüşünün nasıl keşfedildiğini ve iç katmanlarda nasıl değiştiğini Güneş kendi ekseni etrafında döner mi? yazımızda okuyabilirsiniz.

Güneş neden tek parça dönmüyor?

Güneş'in katı bir yüzeyi yoktur; elektrik yüklü sıcak gazdan, yani plazmadan oluşur. Bu yüzden farklı enlemleri farklı hızlarda döner; buna diferansiyel dönme denir. Dönmenin ipucunu Güneş lekeleri verdi. Yüksek enlemlerde dönmenin daha yavaş olduğunu ilk fark eden Christoph Scheiner'dı. Richard Carrington ise 1853-1861 arasında 954 leke grubu üzerinde 5.290 gözlem yaparak dönmenin enlemle nasıl değiştiğini ayrıntılı biçimde gösterdi; lekelerden hesapladığı dönme ekseni değerleri bugün hâlâ kullanılıyor.

Yüzeydeki titreşimlerden iç yapıyı çıkaran helyosismoloji, diferansiyel dönmenin dıştaki konveksiyon bölgesine özgü olduğunu gösterdi; daha derindeki ışınım bölgesi katı bir cisim gibi her yerde aynı hızla döner. İkisi arasındaki ince geçiş katmanına takoklin denir. Bu farklı dönme, Güneş'in manyetik etkinliğini üreten dinamonun temel bileşenlerinden biridir.

Sık sorulanlar

Dünya'dan bakınca tur neden daha uzun sürer?

Dünya da yörüngesinde Güneş'in döndüğü yönde ilerler; bu yüzden bir lekenin bize göre yeniden aynı yere gelmesi biraz gecikir. Dünya'dan bakıldığında ekvatordaki tur yaklaşık 26,24 güne, kutuplara yakın bölgelerde 38 güne yaklaşır.

Carrington dönmesi nedir?

Gökbilimcilerin kullandığı, Dünya'dan bakıldığında 27,2753 günlük bir turu esas alan takvim. Numaralandırması 9 Kasım 1853'ten başlar; bu süre yıldızlara göre 25,38 güne karşılık gelir.

11 yıllık döngü ile 22 yıllık döngü aynı şey mi?

Hayır. 11 yıllık leke döngüsü, 22 yıllık manyetik döngünün yarısıdır.