Gerçek fark ve algılanan fark
- Veri kaynağı
- NASA; Ross ve Plug
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Ay'ın en yakın uzaklığı (perigee) yaklaşık 363.300 km Ay'ın en uzak uzaklığı (apogee) yaklaşık 405.500 km Süper ay, en küçük dolunaya göre %14'e kadar daha büyük Süper ay, en sönük dolunaya göre %30'a kadar daha parlak Ufuk yanılsamasında algılanan çap çoğu zaman ~%50 daha büyük
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, Ay'ın görünen büyüklüğündeki gerçek değişimi, ufuk yanılsamasının yarattığı algılanan farkla karşılaştırıyor.
Gerçek fark Ay'ın yörüngesinden kaynaklanıyor. Ay, Dünya'ya en yakın noktasında (perigee) yaklaşık 363.300 km, en uzak noktasında (apogee) yaklaşık 405.500 km uzaklıkta. İki değer arasında yaklaşık 42.200 km fark var. Bu değişim, dolunayların birbirinden ölçülebilir biçimde farklı görünmesine yol açıyor:
- Süper ay, en küçük dolunaya göre %14'e kadar daha büyük görünüyor.
- Süper ay, en sönük dolunaya göre %30'a kadar daha parlak oluyor.
Algılanan fark ise çok daha büyük: ufuk yanılsamasında Ay'ın çapı çoğu zaman yaklaşık %50 daha büyük algılanıyor. Yani ufka yakın Ay'ın bize "dev" görünmesi, yörüngedeki gerçek değişimin sağladığı %14'lük farkın üç katından fazla. Bu karşılaştırma, etkinin büyük bölümünün gökte değil, algımızda oluştuğunu gösteriyor.
Veriler NASA'ya ve Ross ile Plug'ın çalışmasına dayanıyor. Konunun ayrıntıları için Ay ufukta neden büyük görünür? yazısını okuyabilirsiniz.
Ufuktaki Ay gerçekten büyüyor mu?
Hayır. Gökteki bir cismin ne kadar büyük göründüğünü, gözümüzde kapladığı açı yani açısal çap belirler; dolunayın açısal çapı Ay doğarken de tepedeyken de aynı kalır. Bu, açı ölçen bir teodolitle ya da aynı yakınlaştırmayla çekilen fotoğraflarla doğrudan görülebilir. Hatta ufuktaki Ay gözlemciden yaklaşık yüzde 1,5 daha uzaktadır ve açısal olarak biraz daha küçüktür. Ufukta değişen yalnız biçim ve renktir: atmosfer Ay'ı dikey yönde biraz basık, havada uzun yol alan ışık da onu sarımsı ya da turuncumsu gösterebilir.
Yanılsamanın nedeni hâlâ kesin olarak çözülmüş değil. Öne çıkan açıklamalar arasında beynin ufuktaki Ay'ı daha uzakta sanıp büyütmesi, Ponzo yanılsamasına benzeyen uzaklık ipuçları ve Ay'ın çevresindeki küçük nesnelerle kıyaslanması var. Ross ve Plug da 2002'deki kitaplarında hiçbir kuramın açık ara üstün gelmediğini yazdı.
Sık sorulanlar
Yanılsamayı kendim nasıl sınayabilirim?
Kolunuzu uzatıp işaret parmağınızı Ay'ın yanına tutun: tırnağınız ile Ay, Ay ufukta da olsa tepede de olsa aşağı yukarı aynı boyda görünür. Ay'a kâğıttan bir tüpün içinden bakınca da çevredeki binalar görüş alanından çıkar ve Ay olağan boyuna döner.
Süper ay ile ufuktaki büyük Ay aynı şey mi?
Değil. Süper ay, dolunayın perigee'ye denk gelmesidir ve Ay gökyüzünün neresinde olursa olsun ölçülebilir bir farktır. Ay yanılsaması ise yalnız Ay ufka yakınken ortaya çıkar ve hiçbir ölçüme yansımaz.
