Eski giysi, pahalı bakım

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, NASA'nın EMU uzay yürüyüşü giysisinin yaşlanmasını ve bu yaşlı filoyu ayakta tutmanın ve yenilemenin maliyetini özetliyor.

EMU 1978'de geliştirildi ve 15 yıllık bir kullanım ömrü öngörülüyordu; yani hesaplanan ömür kâğıt üzerinde 1993 civarında dolmuş oluyordu. Buna karşın giysi kullanılmaya devam etti ve filo zamanla eridi:

• Envanter: İlk olarak 18 yaşam destek ünitesi üretildi; 2021'de bunlardan yalnızca 11'i envanterde kalmıştı. Bu, 7 ünitenin, yani üçte birden fazlasının, artık kullanılamadığı anlamına geliyor.
• Bakım: Eski giysilerin yıllık bakım maliyeti yaklaşık 150 milyon dolar.
• Yenileme: 2007'den beri yeni giysi geliştirmeye yaklaşık 420 milyon dolar harcandı. İlk iki uçuş giysisi hazır olana kadar toplam harcamanın 1 milyar doları aşması bekleniyor.

Tablo, eski bir sistemi yaşatmanın da yenisini geliştirmenin de pahalı olduğunu gösteriyor: yeni giysiye yıllardır yapılan harcama, üç yıla yakın bakım maliyetine denk düşüyor. Veriler NASA Genel Müfettişlik Ofisi'nin (NASA OIG) değerlendirmesine dayanıyor. Uzay giysilerinin yapısını ve tarihçesini Uzay giysisi maddesinde bulabilirsiniz.

EMU neden bu kadar karmaşık bir sistem?

NASA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu'nda kullandığı uzay yürüyüşü giysisinin resmî adı Extravehicular Mobility Unit, yani Araç Dışı Hareket Birimi. NASA onu "tek kişilik bir uzay aracı" diye tanımlıyor ve bu benzetme abartı değil. Giysi, vakumda astronotun çevresinde küçük bir atmosfer oluşturur, gölgede yaklaşık −157 °C'ye inen, güneşte yaklaşık 121 °C'ye çıkan sıcaklıklara karşı korur ve mikrometeoroit darbelerini karşılar. Esnek bölümleri 16 kata kadar malzemeden oluşur; giysi, sırt çantası ve kurtarma itki ünitesiyle birlikte Dünya'da yaklaşık 145 kilogram gelir.

İnfografikteki "yaşam destek ünitesi" sayısı da bu karmaşıklığın göstergesi. Sırt çantasındaki ünite oksijen taşır, bir fanla oksijeni dolaştırırken karbondioksiti ayırır; elektrik, iki yönlü telsiz bağlantısı ve soğutma suyunu da o sağlar. Her biri bu kadar çok işi bir arada yapan ünitelerden 2021'de 11'inin kalmış olması, 1978'de geliştirilen bir tasarımın kırk yılı aşkın süredir nasıl zorlandığını gösteriyor.

Sık sorulanlar

Bugün istasyonda hangi uzay yürüyüşü giysileri kullanılıyor?

Uluslararası Uzay İstasyonu'nda Amerikan EMU ile Rus Orlan giysileri kullanılıyor.

Astronot giysinin içinde nasıl serinliyor?

Vakum iyi bir yalıtkan olduğu için vücut ısısı kendiliğinden dağılmaz. Astronot en içe, içinden ince su boruları geçen spandeks bir soğutma giysisi giyer; borulardaki soğuk su ısıyı alıp sırt çantasındaki soğutucuya taşır.

Fırlatmada giyilen turuncu giysiler de bu maliyete dahil mi?

Hayır. Turuncu giysiler fırlatma ve dönüşte araç içinde giyilen ayrı bir türdür; infografik yalnız uzay yürüyüşü giysisi EMU'yu ele alıyor.