Atmosferik frenlemenin dönüm noktaları

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, uzay araçlarının bir gezegenin atmosferini kullanarak yavaşladığı atmosferik frenleme tekniğinin dönüm noktalarını zaman sırasıyla gösteriyor.

Çizelge 1991'den 2019'a uzanan 28 yıllık bir dönemi kapsıyor:

• 1991: Hiten, Dünya çevresinde ilk denemeyi yaptı.
• 1993: Magellan tekniği Venüs'te kullandı.
• 1997: Mars Global Surveyor ile sıra Mars'a geldi.
• 2006: Mars Reconnaissance Orbiter bunu izledi.
• 2014: Venus Express bir deneme gerçekleştirdi.
• 2017: ExoMars TGO, Avrupa'nın ilki olarak kayda geçti.
• 2019: MAVEN listenin son adımı.

Listedeki yedi görevden dördü Mars'a, ikisi Venüs'e, biri Dünya'ya ait. Bu dağılım, tekniğin en sık Mars görevlerinde başvurulan bir yöntem hâline geldiğini gösteriyor. Dünya'daki ilk denemeden sonra yalnızca iki yıl içinde Venüs'te uygulanması da tekniğin hızla benimsendiğine işaret ediyor.

Veriler NASA ve ESA'ya dayanıyor. Tekniğin nasıl işlediğini atmosferik frenleme maddesinde okuyabilirsiniz.

Atmosferik frenleme nasıl işliyor?

Bir gezegene varan araç önce motorunu ateşleyerek genellikle çok basık bir yörüngeye oturur. Ardından küçük bir manevrayla yörüngenin en alçak noktası (periapsis) atmosferin ince üst katmanına indirilir. Araç her turda bu noktadan geçerken hafifçe yavaşlar; etkisi yörüngenin karşı ucunda görülür ve en uzak nokta (apoapsis) her geçişte biraz daha alçalır. Motor yakmak yerine atmosferi fren olarak kullanmak, taşınması gereken yakıtı ciddi biçimde azaltıyor.

İş tek dalışla bitmez; yüzlerce geçiş ve haftalar ya da aylar sürer. Atmosferin yoğunluğu günden güne değiştiği için ekipler periapsis yüksekliğini sürekli izleyip küçük ateşlemelerle ayarlar. Örneğin MRO, 445 tur boyunca atmosferin kenarında kalarak en uzak noktasını 44.500 kilometreden 450 kilometreye indirdi. ExoMars TGO'nun frenlemesi Mart 2017'den Şubat 2018'e kadar 11 ay sürdü ve aracın hızını saatte 3.600 kilometre azalttı.

Sık sorulanlar

Hiten ne yaptı?

Japonya'nın Hiten aracı 19 Mart 1991'de Dünya atmosferinde 125,5 kilometre yükseklikten geçerek bir derin uzay sondasıyla yapılan ilk atmosferik frenleme denemesini gerçekleştirdi.

Mars Global Surveyor'da neden sorun çıktı?

Fırlatıştan sonra hasar gören güneş panellerinden biri, frenleme sırasında atmosfer basıncıyla geriye doğru büküldü. Ekip aracı korumak için frenlemeyi daha yüksek irtifada ve daha yavaş sürdürdü; işlem ancak Mart 1999'da tamamlandı.

Atmosferik yakalamayla aynı şey mi?

Hayır. Atmosferik yakalamada yörüngeye oturma ateşlemesi yapılmaz; araç tek bir derin dalışla istenen yörüngeye yakın bir yörüngeye geçer ve ısı kalkanı gerektirir. Bu yöntem bir gezegen görevinde henüz denenmedi.