Atmosfer titremesi rakamlarla
- Veri kaynağı
- ESO
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Ortalama gözlem yerinde iyi görüş 1 yay saniyesi En iyi dağ gözlemevlerinde görüş 0,4 yay saniyesi Bozulmanın değişme sıklığı Saniyede 100 kereden sık Doğu Anadolu Gözlemevi rakımı 3.170 m DAG teleskobunun ayna çapı 4 m
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, atmosferin yıldız ışığını nasıl bozduğunu ve gözlemevlerinin bu bozulmadan kaçmak için neden yükseğe kurulduğunu rakamlarla gösteriyor.
Gökbilimciler atmosferin yarattığı bulanıklığı "görüş" denen bir ölçüyle, yay saniyesi cinsinden ifade ediyor; değer ne kadar küçükse görüntü o kadar keskin. Ortalama bir gözlem yerinde iyi bir gecede görüş 1 yay saniyesi civarında. En iyi dağ gözlemevlerinde bu değer 0,4 yay saniyesine iniyor, yani görüntü 2,5 kat daha keskin oluyor.
Bozulma durağan da değil: atmosferin etkisi saniyede 100 kereden sık değişiyor. Yıldızların göz kırpar gibi titremesinin nedeni bu hızlı değişim.
- Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) 3.170 m rakımda kurulu.
- DAG teleskobunun ayna çapı 4 m.
Yükseklik, ışığın geçtiği hava katmanını inceltiyor; büyük bir ayna da bu daha temiz görüntüden en iyi şekilde yararlanmayı sağlıyor.
Veriler ESO'ya dayanıyor. Konunun tamamı için Yıldızlar neden göz kırpar? yazısına göz atabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Yıldızların titremesine gökbilimciler sintilasyon der. Asıl neden türbülans, yani havanın düzensiz, girdaplı hareketidir. Sıcaklık farkları yüzünden havanın yoğunluğu küçük ölçeklerde sürekli değişir; yoğunluk değişince havanın ışığı kırma gücü de değişir. Yıldızdan gelen ışık bu sürekli yer değiştiren küçük “mercekler”den geçerken bir o yana bir bu yana sapar.
Görüş ölçüsünde kullanılan yay saniyesi, bir derecenin 3.600'de biridir; bir yıldız görüntüsünün ne kadar yayıldığını gösterir. Bozulma her yönde aynı da değildir: ufka yakın bir yıldızın ışığı atmosferde çok daha uzun yol aldığı için sintilasyon ufuk yakınında tepe noktasındakinden belirgin biçimde güçlüdür. Büyük gözlemevlerinin Mauna Kea ya da La Palma gibi yüksek dağlara kurulmasının bir nedeni budur. DAG da Erzurum'un Karakaya Tepesi'nde yer alıyor; 4 metrelik teleskobu 2024'te teknik ilk ışığını aldı ve uyarlanabilir optikle donatıldı.
Sık sorulanlar
Gezegenler neden titremez?
Yıldızlar gözümüze tek bir ışık noktası olarak ulaşır. Gezegenler ise küçük bir disk olarak görünür; diskin farklı noktalarından gelen ışıktaki sapmalar birbirini dengeler. Titremeden parlayan bir nokta büyük olasılıkla gezegendir.
Atmosferin bozduğu görüntü düzeltilebilir mi?
Evet. Yerde, biçimi bilgisayarla anlık değiştirilen aynalardan oluşan uyarlanabilir optik kullanılır. Parlak bir referans yıldız yoksa lazerle üst atmosferde yapay bir kılavuz yıldız oluşturulur; ESO'nun VLT'si 26 Nisan 2016'da dört lazerli böyle bir sistemin ilk ışığını aldı. Bir başka yol da Hubble gibi atmosferin dışına çıkmaktır.
