Aldebaran ve Hyades: aynı hizada, farklı uzaklıkta

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, gökyüzünde yan yana görünen Aldebaran yıldızı ile Hyades kümesinin aslında bize çok farklı uzaklıklarda olduğunu ışık yılı cinsinden gösteriyor.

Gökyüzüne bakan biri, Aldebaran'ın Hyades kümesinin bir parçası olduğunu düşünebilir. Oysa rakamlar başka bir şey söylüyor:

• Aldebaran: yaklaşık 67 ışık yılı uzaklıkta
• Hyades kümesi: yaklaşık 150 ışık yılı uzaklıkta

Aradaki fark 83 ışık yılı; Hyades, Aldebaran'ın iki katından daha uzakta. Yani Aldebaran, kümenin önünde, bizimle küme arasında duruyor. İkisinin aynı hizada görünmesi yalnızca bakış açısından kaynaklanan bir rastlantı; aralarında fiziksel bir bağ yok.

Bu örnek, gökyüzündeki iki boyutlu görüntünün derinliği gizlediğini güzel bir şekilde hatırlatıyor. Yan yana görünen cisimler, uzayda birbirinden çok uzak olabiliyor; bunu ortaya çıkarmak için hassas uzaklık ölçümleri gerekiyor.

Veriler ESA'nın Hipparcos uydusunun ölçümlerine dayanıyor. Yıldız hakkında daha fazlası için Aldebaran maddesini okuyabilirsiniz.

Bu verilerin arka planı

Aldebaran (α Tauri), Boğa takımyıldızının en parlak yıldızı ve turuncu-kırmızımsı rengiyle çıplak gözle kolayca ayırt edilir. Tayf türü K5+ III'tür: çekirdeğindeki hidrojeni tüketmiş, şişerek büyümüş yaşlı bir kırmızı dev. 67 ışık yılı, yaklaşık 20,4 parseğe karşılık gelir. Adı Arapça “izleyen” anlamına gelen ed-Debarân'dan gelir; çünkü gökyüzünde Ülker kümesinin hemen arkasından doğup onu izliyormuş gibi görünür.

Hyades ise Türkçede Boğa kümesi ya da Öküz kümesi diye de anılan bir açık yıldız kümesi. Aldebaran bu kümenin “V” biçimli dizilişinin ucunda durduğu için kümenin en parlak üyesi sanılır. İkisini ayıran yalnız uzaklık değil, yaş da: Hyades yaklaşık 625 milyon yaşında genç bir kümeyken Aldebaran'ın yaşı yaklaşık 6,4 milyar yıl olarak hesaplanıyor. Bu kadar farklı yaştaki cisimlerin birlikte doğmuş olması mümkün değil.

Sık sorulanlar

Aldebaran gökyüzünde nasıl bulunur?

Avcı'nın kemerini oluşturan üç yıldızın çizdiği hattı Sirius'un tersi yönünde uzattığınızda karşınıza çıkan ilk parlak yıldız Aldebaran'dır. Boğa figüründe hayvanın gözünü temsil eder.

Ne zaman izlenir?

Gece yarısı en iyi göründüğü dönem kasım sonu ile aralık başıdır; sonbahar ve kış akşamları onu görmek kolaydır. İlkbahar sonu ve yaz başında ise Güneş'in parıltısı içinde kaybolur.

Aldebaran Güneş'ten çok mu büyük?

Yarıçapı Güneş'inkinin 45,1 katı, ama kütlesi Güneş'e oldukça yakın.