Adam Riess ve hızlanan evren

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, astrofizikçi Adam Riess'in kariyerini ve evrenin hızlanarak genişlediğinin keşfine uzanan yolculuğunu yıl yıl gösteriyor.

Zaman çizelgesi 1996'da Harvard'da tamamlanan süpernova doktorasıyla başlıyor. Yalnızca iki yıl sonra, 1998'de hızlanan genişleme makalesi yayımlanıyor; bu, listedeki en önemli dönüm noktası.

Sonraki yıllar kurumsal adımlarla dolu:

• 1999: STScI'ye katılıyor.
• 2005: SH0ES projesini yönetmeye başlıyor.
• 2006: Johns Hopkins kadrosuna giriyor.

1998'deki makaleden 13 yıl sonra, 2011'de Nobel Fizik Ödülü geliyor. Çizelgenin son iki satırı ise çalışmaların sürdüğünü gösteriyor: 2021'de evrenin genişleme hızını ifade eden Hubble sabiti için H0 = 73,04 ± 1,04 km/s/Mpc değeri öne çıkıyor; 2024'te ise Webb Uzay Teleskobu, Hubble'ın ölçümlerini doğruluyor. Böylece süpernova doktorasıyla başlayan yol, iki uzay teleskobunun birbirini teyit ettiği ölçümlere kadar uzanıyor.

Veriler NASA ve STScI'ye dayanıyor. Riess'in hayatı ve çalışmaları için Adam Riess yazısını okuyabilirsiniz.

Süpernovalar evrenin hızını nasıl ölçtü?

Gökbilimciler uzak bir cismin uzaklığını çoğu zaman doğrudan ölçemez; gerçek parlaklığı bilinen bir "standart mum"un gökyüzünde ne kadar sönük göründüğüne bakarak hesaplar. Riess, doktora tezinde Ia türü süpernovaları, aradaki tozun etkisini ve patlamalar arasındaki doğal farkları düzelterek güvenilir birer uzaklık göstergesine dönüştürmenin yolunu geliştirdi. High-Z Süpernova Arama Ekibi bu yöntemle uzak süpernovaların beklenenden ortalama yüzde 10-15 daha uzakta olduğunu buldu. Saul Perlmutter'in yönettiği Süpernova Kozmoloji Projesi de bağımsız olarak aynı sonuca ulaştı.

SH0ES ise "kozmik uzaklık merdiveni"ni kullanır: Samanyolu'ndaki Sefe değişenlerinin uzaklığı paralaksla ölçülür, bu yıldızlar daha uzak galaksilerde süpernovaları ayarlamaya yarar, süpernovalar da ölçümü çok daha uzaklara taşır.

Sık sorulanlar

Hubble gerilimi nedir?

Planck uydusunun kozmik mikrodalga arka plan ölçümlerinden standart modelle hesaplanan değer 67,4 ± 0,5 km/s/Mpc. SH0ES'in doğrudan ölçümüyle arasındaki fark 5 sigmayı aşıyor, yani tesadüfle açıklanamıyor. Farklı bir yöntem kullanan Freedman ekibi ise iki değerin arasında sonuçlar buldu.

Nobel'i kimlerle paylaştı?

Saul Perlmutter ve Brian Schmidt ile; gerekçe, uzak süpernova gözlemleriyle evrenin hızlanan genişlemesinin keşfiydi.

Webb neden devreye girdi?

Hubble ölçümlerinde gözden kaçmış bir hata olup olmadığını sınamak için. Webb'in Sefe değişenlerini yüksek çözünürlükle gözlediği ilk sonuçlar 2023'te yayımlandı.