Webb'in gözünden Büyük Macellan Bulutu'ndaki çalkantılı yıldız doğumevi N159

Görüntüde, kalın turuncu bulutlarla çevrili, içinde soluk mavi gaz havuzları ve ince kırmızı iplikler bulunan çalkantılı bir yıldız doğumevi görülüyor. ESA/Webb'in "Ayın Resmi" olarak 22 Ekim 2026'da yayımladığı bu karede, Samanyolu'nun uydu galaksilerinden Büyük Macellan Bulutu'nda yer alan LHA 120-N 159 ya da kısaca N159 adlı bölge var. Bölge bizden 161 bin ışık yılı uzakta; görüntü yaklaşık 230 ışık yılı genişliğinde bir alanı kapsıyor.

Renkler neyi anlatıyor?

ESA'nın açıklamasına göre:

• Açık turuncu renk, karbon temelli önemli bir molekül ailesi olan polisiklik aromatik hidrokarbonların yaydığı ışığı gösteriyor.
• Soluk mavi gaz havuzları, dev yıldızların yoğun morötesi ışığıyla iyonlaşmış hidrojen bulutları.
• Koyu kırmızı iplikler soğuk moleküler hidrojenden oluşuyor; bulutsunun en yoğun kısmı bunlar ve içlerindeki yeni yıldızları sert ışınımdan ve yıldız rüzgârlarından koruyorlar. Yakından bakıldığında bu ipliklerin ve mavi kabarcıklara uzanan küçük turuncu sütunların içinde ışık noktaları gibi yıldızlar seçiliyor.

Görüntünün sol tarafındaki parlak leke, büyük kütleli yıldızların oluşumuyla bağlantılı olduğu düşünülen olağanüstü sıkı bir iyonize hidrojen topağı olan Papillon Bulutsusu. Bu yapı ilk kez 1999'da NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu tarafından ayrıntılı biçimde çözülmüştü.

Nasıl çekildi?

N159, gökbilimcilerin H II bölgesi dediği, iyonize hidrojenle dolu bir yıldız oluşum bölgesi. Soğuk hidrojenden oluşan dev moleküler bulutlar kendi kütleçekimleriyle çöküp yıldızlar doğuruyor; bu yıldızların çoğu çok büyük ve sıcak. Güçlü yıldız rüzgârları gazda sırtlar ve boşluklar oyuyor. James Webb Uzay Teleskobu'nun Yakın Kızılötesi Kamerası NIRCam bu yapıları büyük bir ayrıntıyla yakalamış. Veriler, dev bulutsunun farklı evrelerindeki yıldızları incelemeyi amaçlayan 5114 numaralı gözlem programından geliyor.

Neden önemli?

ESA'ya göre N159, üç milyon yaştan genç; Büyük Macellan Bulutu'nun en genç yıldız oluşum bölgelerinden biri ve en erken evrelerinde binlerce yıldız barındırıyor. Bu verilerle yapılan çalışmada gökbilimciler Güneş'in kütlesinin onda birinden daha hafif, çok sönük yıldızları bile tespit edebildi; tam gelişmiş sıcak yıldızları, hâlâ doğdukları kalın bulutlara sarılı genç yıldız cisimlerinden ayırt etti. Sonuçlar, bölgenin batı kısmında genç yıldız cisimlerinin daha dar bir alanda daha yoğun toplandığını, yani batının çökme sürecinde daha erken bir evrede olduğunu gösterdi.

Bir başka önemli nokta da kimya. Büyük Macellan Bulutu'nun "metal" oranı, yani hidrojen ve helyumdan ağır elementlerin payı, Samanyolu'ndakinden belirgin biçimde düşük. Bu da N159 gibi bölgeleri, erken evrendeki koşullara daha çok benzeyen bir ortamda yıldızların nasıl doğduğunu incelemek için doğal bir laboratuvar yapıyor. Yıldız oluşumunun bütün aşamalarının aynı anda yaşandığı N159, çöken bir moleküler bulutun evrimini yakından izlemek için eşsiz bir yer. Bölgenin doğudan batıya ilerleyen yıldız oluşumunu haberimizde anlattık; bu tür gaz bulutları hakkında daha fazlası için Bulutsular sayfamıza bakabilirsiniz.