The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (1981 BBC dizisi)

Douglas Adams'ın 1978'de BBC radyosunda başlayan kara mizah dolu uzay macerası, üç yıl sonra televizyona taşındı. 5 Ocak – 9 Şubat 1981 arasında BBC2'de yayımlanan altı bölümlük The Hitchhiker's Guide to the Galaxy, radyo dizisi, ilk roman, plak ve sahne gösterilerinden sonra hikâyenin beşinci biçimiydi. Bugün pek çok izleyici için Arthur Dent'in yüzü hâlâ bu dizideki Simon Jones, Rehber'in sesi ise Peter Jones.

Konusu

Sıradan bir İngiliz olan Arthur Dent, bir sabah evinin yeni bir çevre yolu için yıkılmak üzere olduğunu öğrenir. Evinin önündeki iş makinelerine karşı direnirken, yıllardır tanıdığı arkadaşı Ford Prefect ona çok daha büyük bir haber verir: Ford aslında başka bir gezegenden gelmiş bir yabancıdır ve Dünya da tıpkı Arthur'un evi gibi yıkılmak üzeredir. Bu kez sebep, uzaydan geçecek bir hiper uzay yoludur.

Arthur, son anda Ford'la birlikte yıkımı yapan Vogon gemisine otostop çekerek kurtulur. Ardından yolları galaksinin başkanı Zaphod Beeblebrox, Dünyalı Trillian ve sürekli bunalımda olan robot Marvin ile kesişir. Efsanevi gezegen Magrathea, Derin Düşünce adlı süper bilgisayar ve evrenin sonundaki bir restoran, bu tuhaf yolculuğun duraklarından yalnızca birkaçıdır. Bütün bu süre boyunca anlatıcı rolündeki Rehber, galaksinin en çok satan ansiklopedisi olarak olaylara kendi kuru mizahıyla açıklamalar ekler.

Yapım

Diziyi Alan J. W. Bell yönetti ve yapımcılığını üstlendi; radyo dizisinden gelen John Lloyd yardımcı yapımcıydı. Adams ilk bölümün senaryosunu Aralık 1979'da teslim etti, kalan beş bölüm için anlaşma Ocak 1980'de yapıldı. BBC'de bazı çalışanlar bu hikâyeyi başta "çekilemez" bulmuştu. Çekimler 1980'in başından Ocak 1981'e kadar sürdü; sahneler hikâye sırasına göre değil, karışık sırayla kaydedildi. Dış çekimler için Cornwall, Sussex ve Peak District'teki Dovestones bölgesi kullanıldı.

Oyuncu kadrosu büyük ölçüde radyo dizisinden geldi. Simon Jones Arthur'u, Mark Wing-Davey Zaphod'u, Peter Jones Rehber'in sesini yeniden üstlendi; Stephen Moore da Marvin'i seslendirmeye devam etti. Ford rolünde Geoffrey McGivern'in yerini David Dixon, Trillian rolünde Susan Sheridan'ın yerini Sandra Dickinson aldı. Marvin'in kostümünün içinde David Learner vardı. Zaphod'un ikinci kafası radyo kumandalı bir mekanik kuklaydı; üçüncü kolunu ise kamera dışından Mike Kelt hareket ettiriyordu. Adams da dizide birkaç küçük rolde göründü.

Dizinin en çok hatırlanan yanı, Rehber'in ekranda beliren sayfaları oldu. Bu sayfalar bilgisayar grafiği gibi görünse de aslında Rod Lord'un ekibince geleneksel selüloit animasyonla, kare kare elle çizilerek hazırlandı. Yani ekranda gördüğümüz "bilgisayar", aslında ressamların sabırlı el işçiliğiydi. Rod Lord bu çalışmasıyla BAFTA'da en iyi grafik ödülünü kazandı; dizi ayrıca kurgu ve ses dallarında iki BAFTA daha aldı ve Royal Television Society'nin en iyi özgün program ödülüne layık görüldü. Jenerikte Eagles grubunun "Journey of the Sorcerer" parçası çaldı; ses efektleri ve ara müzikler BBC Radiophonic Workshop'tan Paddy Kingsland'e aitti.

İkinci bir sezon da konuşuldu, ancak bütçe, senaryo ve ekip konusunda BBC ile yaşanan anlaşmazlıklar nedeniyle hayata geçmedi. Bu iş için düşünülen fikirler daha sonra Adams'ın Life, the Universe and Everything romanında kullanıldı.

Evrendeki yeri

Otostopçunun Galaksi Rehberi, tek bir eser değil, sürekli yeniden yazılan bir anlatı. Radyo, roman, televizyon, oyun ve sinema sürümleri birbirinden küçük ya da büyük farklarla ayrılıyor. 1981 dizisi, Adams'ın doğrudan elinden çıkan ve radyo kadrosunun büyük kısmını koruyan sürüm olması nedeniyle ayrı bir yere sahip. Aynı hikâyenin Hollywood bütçesiyle yeniden yorumu olan 2005 filmini Otostopçunun Galaksi Rehberi sayfamızda ayrıca anlattık; iki sürümü art arda izlemek, aynı şakaların farklı dönemlerde nasıl sahnelendiğini görmek için iyi bir yol.

Bilimsel karne

Hitchhiker bilimi ciddiye almak için değil, bilimle oynamak için yazıldı; ama şakalarının çoğu gerçek bir fikrin üzerine kurulu. Dizideki galaksi, insanların kendini merkezde sandığı küçük bir köşeye karşı akıl almaz büyüklükte bir yer olarak anlatılıyor. Gerçek rakamlar da bu duyguyu doğruluyor: Samanyolu'nun çapı yaklaşık 87 bin ışık yılı, içindeki yıldız sayısı ise 100 ile 400 milyar arasında tahmin ediliyor. Güneş, galaksinin merkezinden yaklaşık 27 bin ışık yılı uzakta, Orion Kolu denen küçük bir sarmal kolun içinde duruyor. Rehber'in Dünya'yı "zararsız" diye özetlemesi, bu ölçek düşünülünce pek de haksız sayılmaz.

Öte yandan dizinin temel taşları bilimin bugünkü sınırlarının dışında. Işıktan hızlı yolculuk sağlayan hiper uzay yolları, kulağa takılınca bütün dilleri çeviren Babil balığı ya da olasılıkları bükerek gemiyi istenen yere ulaştıran Sonsuz Olasılıksızlık Sürücüsü bugünkü fizikte karşılığı olmayan buluşlar. Gerçek uzay araçları, örneğin NASA'nın Ay'a insan götürmek için geliştirdiği Orion kapsülü, hiçbir kısayol kullanmadan, roket gücü ve kütleçekimiyle çizilen yörüngeler boyunca ilerliyor. Dizinin en sağlam bilimsel sezgisi belki de mizahında saklı: Evren insanların beklentilerine göre işlemiyor ve "hayatın anlamı" sorusunun cevabını almak, doğru soruyu bilmeden pek işe yaramıyor.

Etkisi

Dizi, Rotten Tomatoes'ta yedi eleştiriye dayanan yüzde 71 onay oranına sahip. Asıl etkisi ise görsel dilinde: Rod Lord'un elle çizdiği "bilgisayar" ekranları, yıllar boyunca bilimkurgu yapımlarında ekran tasarımlarına ilham verdi. 1980'lerin ortası için planlanan bir Laserdisc baskısı film haklarıyla ilgili bir anlaşmazlık yüzünden iptal edildi; dizi 1992'de VHS, 2002'de DVD olarak çıktı, 2018'de de özel bir Blu-ray kutusu yayımlandı.

Kısaca

• Yayın: BBC2, 5 Ocak – 9 Şubat 1981
• Yaratıcı: Douglas Adams; yönetmen ve yapımcı: Alan J. W. Bell
• Bölüm: 6 bölüm, her biri 31-36 dakika
• Oyuncular: Simon Jones, David Dixon, Sandra Dickinson, Mark Wing-Davey, Peter Jones
• Ödüller: En iyi grafik dahil üç BAFTA, Royal Television Society en iyi özgün program ödülü