Maymunlar Cehennemi (Planet of the Apes) izleme sırası: bütün filmler ve diziler

Maymunlar Cehennemi, ya da özgün adıyla Planet of the Apes, insanlarla zeki maymunların gezegenin hâkimiyeti için çatıştığı bir dünyayı anlatan film serisi. Her şey Fransız yazar Pierre Boulle'un 1963'te yayımladığı La Planète des singes (Maymunlar Gezegeni) romanıyla başladı; romanın 1968'de beyazperdeye uyarlanan hali hem eleştirmenlerden hem seyirciden büyük ilgi gördü ve ardı arkası kesilmeyen bir seri doğdu. Bugün seri, ABD'nin en uzun soluklu bilimkurgu film serisi sayılıyor ve dünya genelinde toplam 2 milyar doları aşan hasılat elde etti. Elli altı yıla yayılan on film ve iki dizi, birbirinden bağımsız üç ayrı hikâye çizgisine ayrılıyor. Bu sayfada hepsini hikâye sırasına ve yayın sırasına göre sıraladık, nereden başlanacağını da önerdik.

Fragman

Kısa bir evren tarihi

Romanın film haklarını yapımcı Arthur P. Jacobs satın aldı ve projeye destek bulmak için üç yılı aşkın uğraştı. Senaryonun ilk taslağını The Twilight Zone'un yaratıcısı Rod Serling yazdı, Michael Wilson yeniden elden geçirdi. Franklin J. Schaffner'ın yönettiği, Charlton Heston'ın başrolde olduğu Maymunlar Cehennemi, 8 Şubat 1968'de gösterime girdi. Heston, uzak bir gezegene düşen ve orada konuşan, düşünen maymunların dilsiz insanlara hükmettiğini gören astronot George Taylor'ı oynadı. Maymun makyajlarını hazırlayan John Chambers, bu işle bir makyaj sanatçısına verilen ilk Oscar'ı, onursal Akademi Ödülü'nü aldı.

Başarının ardından 20th Century Fox her yıl bir devam filmi istedi: Maymunlar Cehennemine Dönüş (1970), Maymunlar Cehenneminden Kaçış (1971), Maymunlar Cehenneminde İsyan (1972) ve Maymunlar Cehenneminde Savaş (1973). Bütçeler her filmde küçüldü; buna karşılık seri, ırk ayrımcılığı ve baskı temalarına gittikçe daha fazla yöneldi. Jacobs'un 1973'teki ölümünden sonra seri televizyona taşındı: CBS'te 1974'te yayımlanan canlı çekim Planet of the Apes dizisi 14 bölüm, NBC'de 1975'te yayımlanan çizgi dizi Return to the Planet of the Apes 13 bölüm sürdü.

Uzun bir aradan sonra Tim Burton, 2001'de seriyi kendi deyişiyle "yeniden hayal ederek" çekti. Mark Wahlberg'ün bir solucan deliğinden geçip maymunların yönettiği bir gezegene düşen astronotu oynadığı Maymunlar Gezegeni (Planet of the Apes, 2001), karışık eleştiriler aldı ve devamı gelmedi.

Asıl yeniden doğuş 2011'de geldi. Rupert Wyatt'ın yönettiği Maymunlar Cehennemi: Başlangıç (Rise of the Planet of the Apes), deneysel bir ilaçla zekâsı artan şempanze Sezar'ın hikâyesini günümüzde geçen bir öyküyle anlattı. Andy Serkis'in performans yakalama tekniğiyle canlandırdığı Sezar, sonraki iki filmin de merkezinde yer aldı: Matt Reeves'in yönettiği Maymunlar Cehennemi: Şafak Vakti (Dawn of the Planet of the Apes, 2014) ve Maymunlar Cehennemi: Savaş (War for the Planet of the Apes, 2017). Disney'in 2019'da Fox'u satın almasının ardından gelen Maymunlar Cehennemi: Yeni Krallık (Kingdom of the Planet of the Apes, 2024), Wes Ball'un yönetiminde aynı evreni çok daha ileri bir çağa taşıdı. 20th Century Studios seriye yeni filmler eklemek için çalışmayı sürdürüyor.

Kronolojik sıra

Uyarı: Klasik serinin hikâye sırası, 1968 filminin ünlü sonundaki sürprizi kaçınılmaz biçimde ele veriyor. İlk filmi henüz izlemediyseniz bu bölümü atlayıp doğrudan "Nereden başlamalı?" kısmına geçebilirsiniz.

Klasik seri (1968-1973)

Beş klasik film kendi içinde bir zaman döngüsü kuruyor. Üçüncü filmde iki şempanze bilim insanı, Zira ile Cornelius, gelecekten 1973 Dünya'sına düşüyor; dördüncü ve beşinci film, onların oğlu Sezar'ın önderliğinde maymunların nasıl yükseldiğini anlatıyor. Böylece olayların sırası şöyle oluyor:

Sıra	Yapım	Yıl	Tür
1	Maymunlar Cehenneminden Kaçış (Escape from the Planet of the Apes; olaylar 1973'te)	1971	Film
2	Maymunlar Cehenneminde İsyan (Conquest of the Planet of the Apes; olaylar 1991'de)	1972	Film
3	Maymunlar Cehenneminde Savaş (Battle for the Planet of the Apes)	1973	Film
4	Maymunlar Cehennemi (Planet of the Apes)	1968	Film
5	Maymunlar Cehennemine Dönüş (Beneath the Planet of the Apes)	1970	Film

Döngünün başı ve sonu tartışmalı: Kaçış'taki maymunlar, Dönüş'ün sonundaki felaketten kaçarak geçmişe geliyor. Bu yüzden kronolojik sıra bir başlangıçtan çok bir çember. 1974 canlı çekim dizisi ve 1975 çizgi dizisi, filmlerden esinlenen ama onlarla birebir bağlanmayan ayrı hikâyeler; ikisini de klasik filmlerden sonra, kendi başlarına izlemek en kolayı.

Yeni seri (2011-)

1. Maymunlar Cehennemi: Başlangıç (Rise of the Planet of the Apes, 2011)
2. Maymunlar Cehennemi: Şafak Vakti (Dawn of the Planet of the Apes, 2014; Başlangıç'tan 10 yıl sonra)
3. Maymunlar Cehennemi: Savaş (War for the Planet of the Apes, 2017; Şafak Vakti'nden 2 yıl sonra)
4. Maymunlar Cehennemi: Yeni Krallık (Kingdom of the Planet of the Apes, 2024; Savaş'tan yaklaşık 300 yıl sonra)

Yeni seride hikâye sırasıyla yayın sırası aynı. Şafak Vakti, maymunlara zekâ kazandıran ilacın yan etkisi olan "maymun gribi"nin insanların çoğunu öldürdüğü bir dünyada geçiyor. Yeni Krallık ise Sezar'ın ölümünden kuşaklar sonra, insanların ilkel bir hale gerilediği bir çağda genç şempanze Noa'nın yolculuğunu izliyor.

Tek başına bir film

Tim Burton'ın Maymunlar Gezegeni (2001), ne klasik serinin ne de yeni serinin parçası; aynı romandan yola çıkan bağımsız bir yeniden yorum. İstediğiniz zaman, diğerlerinden ayrı izlenebilir.

Yayın sırası

1. Maymunlar Cehennemi (Planet of the Apes, 1968)
2. Maymunlar Cehennemine Dönüş (Beneath the Planet of the Apes, 1970)
3. Maymunlar Cehenneminden Kaçış (Escape from the Planet of the Apes, 1971)
4. Maymunlar Cehenneminde İsyan (Conquest of the Planet of the Apes, 1972)
5. Maymunlar Cehenneminde Savaş (Battle for the Planet of the Apes, 1973)
6. Planet of the Apes (CBS dizisi, 1974)
7. Return to the Planet of the Apes (NBC çizgi dizisi, 1975)
8. Maymunlar Gezegeni (Planet of the Apes, 2001)
9. Maymunlar Cehennemi: Başlangıç (Rise of the Planet of the Apes, 2011)
10. Maymunlar Cehennemi: Şafak Vakti (Dawn of the Planet of the Apes, 2014)
11. Maymunlar Cehennemi: Savaş (War for the Planet of the Apes, 2017)
12. Maymunlar Cehennemi: Yeni Krallık (Kingdom of the Planet of the Apes, 2024)

Nereden başlamalı?

Seriye ilk kez girecekseniz klasik filmleri mutlaka yayın sırasıyla izleyin. 1968 filmi, 1960'lar sinemasının en tanınmış görüntülerinden biri sayılan bir sahneyle bitiyor ve kronolojik sıra bu sürprizi baştan bozuyor. Klasik beşlinin ilk filmi bugün de tek başına güçlü bir film; sonraki dört filmi izleyip izlememek size kalmış. Eleştirmenler genel olarak devam filmlerini ilk filmin gerisinde buluyor; Kaçış ise eleştirmenlerden olumlu tepki alan devam filmlerinden biri oldu.

Modern bir yapımla başlamak isteyenler için doğru kapı 2011 tarihli Başlangıç. Yeni seri, klasik filmleri bilmeyi gerektirmiyor; Sezar'ın üç filmlik hikâyesi kendi içinde tamamlanıyor ve özellikle Şafak Vakti ile Savaş eleştirmenlerden çok olumlu tepki aldı. Yeni Krallık, yeni karakterlerle başladığı için tek başına da izlenebilir, ama Sezar'ın mirası üzerine kurulu olduğundan önce üç filmi izlemek hikâyeye çok daha fazla anlam katıyor.

Bütün seriyi bitirmek isteyenler için önerimiz: önce yayın sırasıyla klasik beşli, sonra yeni dörtlü; dizileri ve Burton filmini en sona, birer yan durak olarak bırakın.

Kaç film ve dizi var?

Kısa cevap: 10 film ve 2 dizi. Filmlerin beşi 1968-1973 arasındaki klasik seriye, biri Tim Burton'ın 2001 yeniden yorumuna, dördü de 2011'de başlayan yeni seriye ait. Diziler, 14 bölümlük canlı çekim Planet of the Apes (1974) ile 13 bölümlük çizgi dizi Return to the Planet of the Apes (1975). Bunların dışında seri; romanlar, çizgi romanlar, video oyunları ve oyuncaklarla da genişledi.

Kısaca

• Seri, Pierre Boulle'un 1963 romanına ve onun 1968 tarihli film uyarlamasına dayanıyor.
• Üç ayrı hikâye çizgisi var: klasik beşli (1968-1973), Tim Burton'ın bağımsız filmi (2001) ve Sezar'la başlayan yeni seri (2011-2024).
• Klasik serinin kronolojisi Kaçış, İsyan, Savaş, Maymunlar Cehennemi, Dönüş şeklinde bir döngü; ama ilk izleyişte yayın sırası tercih edilmeli.
• Yeni başlayanlar için en kolay giriş 1968 filmi ya da 2011 tarihli Başlangıç.
• Toplam 10 film ve 2 dizi var; 20th Century Studios seriye yeni filmler eklemeyi sürdürüyor.