Hızlı radyo patlamalarının kısa tarihi

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, milisaniyelik radyo parlamaları olan hızlı radyo patlamalarının ilk kayıttan Samanyolu'ndaki bir kaynağa uzanan kısa tarihini altı tarihle anlatıyor.

Çizelgenin ilk iki satırı ilginç bir gecikmeyi gösteriyor: Parkes radyo teleskobu ilk patlamayı 2001'de kaydetti, ancak bu sinyal 2007'de Lorimer ve Narkevic tarafından bulundu. Yani kayıt ile keşif arasında altı yıl var.

Sonraki adımlar alanın hızla genişlediğini gösteriyor:

• 2012: İlk tekrarlayan kaynak FRB 121102 oldu; patlamaların hepsinin tek seferlik olmadığı anlaşıldı.
• 2015: Parkes ilk canlı tespiti yaptı; patlama arşivde değil, gerçekleşirken yakalandı.
• 2018: CHIME teleskobu çalışmaya başladı.
• 2020: Samanyolu'ndaki bir magnetardan gelen patlama saptandı.

Böylece yaklaşık yirmi yıllık bir süreçte sorular değişti: önce bu sinyallerin gerçek olup olmadığı, sonra tekrarlanıp tekrarlanmadığı, en sonunda da kaynaklarının ne olabileceği tartışıldı. 2020'deki magnetar gözlemi, olası kaynaklardan birine güçlü bir ipucu verdi.

Veriler Parkes, Arecibo ve CHIME gözlemlerine dayanıyor. Konunun ayrıntıları için hızlı radyo patlaması maddemize bakabilirsiniz.

Bu sinyaller neden bu kadar ilgi çekiyor?

Ortalama bir hızlı radyo patlaması, Güneş'in üç günde yaydığı kadar enerjiyi bir milisaniyede salar. Buna karşın Dünya'ya ulaşan sinyal çok zayıftır; Ay'daki bir cep telefonundan gelecek sinyalden bin kat sönüktür. Bu yüzden onları ancak büyük radyo teleskopları yakalayabiliyor.

Patlamaların ne kadar uzaktan geldiği, sinyalin yol boyunca geçtiği elektron dolu gazdan anlaşılır. Bu gaz düşük frekanslı dalgaları yüksek frekanslılardan biraz daha fazla geciktirir; gecikmenin büyüklüğüne dağılma ölçüsü denir. Hızlı radyo patlamalarında bu değer Samanyolu içindeki bir kaynaktan beklenenin çok üzerindedir; patlamaların gökyüzüne her yönden eşit dağılması da gökada dışı bir kökeni destekler. 2020'deki olayı özel kılan da budur: CHIME, yaklaşık 30.000 ışık yılı uzaktaki magnetar SGR 1935+2154 yönünden gelen bir patlama yakaladı ve ilk kez gökadamızın içindeki bilinen bir kaynak bu olaylara bağlandı.

Sık sorulanlar

Bu patlamalar ne sıklıkla oluyor?

Victoria Kaspi'nin tahminine göre tüm gökyüzünde günde 10.000 kadar. Geniş görüş alanlı CHIME sayesinde gökbilimciler Haziran 2021'de tek bir yılda 500'ü aşkın patlama yakalandığını bildirdi.

Kaynağın magnetar olduğu kesinleşti mi?

Magnetarlar en azından bir kaynak türü olarak kesinleşti. Ancak bütün patlamaların nasıl oluştuğu hâlâ açık bir soru; birleşen nötron yıldızlarından süpernovalara kadar pek çok model tartışılıyor.

Uzaylı sinyali olabilir mi?

Bazı haberler tekrarlayan patlamaları dünya dışı zekâya bağladı, ama keşfi yapan ekipler böyle bir iddiada bulunmadı.