Hangi teleskop hangi ışığı görür?
- Veri kaynağı
- NASA, ESA, ESO
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Fermi (LAT) — gama ışınları 20 MeV – 300 GeV Chandra — X-ışınları 0,1 – 10 keV Hubble — morötesi, görünür, yakın kızılötesi 0,1 – 2,5 µm Webb — yakın ve orta kızılötesi 0,6 – 28,5 µm ALMA — milimetre ve milimetre altı 0,32 – 3,6 mm
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, beş büyük teleskobun elektromanyetik tayfın hangi bölümünü gözlediğini karşılaştırıyor.
Liste, en yüksek enerjili ışıktan en uzun dalga boyuna doğru sıralanmış:
- Fermi (LAT) gama ışınlarını, 20 MeV ile 300 GeV arasında görüyor.
- Chandra X-ışınlarını, 0,1 – 10 keV aralığında gözlüyor.
- Hubble morötesinden görünür ışığa ve yakın kızılötesine uzanan 0,1 – 2,5 µm aralığını kapsıyor.
- Webb yakın ve orta kızılötesinde, 0,6 – 28,5 µm aralığında çalışıyor.
- ALMA milimetre ve milimetre altı dalgaları, 0,32 – 3,6 mm arasında yakalıyor.
Dikkat çeken nokta, Hubble ile Webb'in 0,6 – 2,5 µm aralığında örtüşmesi: Webb bu ortak bölgeden sonra çok daha uzun kızılötesi dalga boylarına ilerliyor. Gama ve X-ışını teleskopları için aralıklar enerji birimiyle (MeV, GeV, keV), diğerleri için dalga boyuyla (µm, mm) verilmiş. Böylece tek bir teleskobun tüm tayfı göremediği, gökyüzünün eksiksiz resmi için farklı araçların birbirini tamamladığı görülüyor.
Veriler NASA, ESA ve ESO'ya dayanıyor. Tayfın bölümleri hakkında daha fazlası için elektromanyetik tayf maddesini okuyabilirsiniz.
Neden her ışık için ayrı bir teleskop gerekiyor?
Tayfın bütün bölgeleri aslında aynı şeydir: ışık hızıyla yol alan elektromanyetik dalgalar. Onları ayıran tek şey dalga boyu ve buna bağlı enerjidir; dalga boyu kısaldıkça fotonun enerjisi artar. Her bölge farklı bir aynaya, farklı bir algılayıcıya ve çoğu zaman farklı bir gözlem yerine ihtiyaç duyar.
Teleskobun nereye kurulacağını büyük ölçüde Dünya atmosferi belirler. Atmosfer görünür ışığı ve radyo dalgalarının önemli bir kısmını geçirir; gama ışınlarını, X-ışınlarını ve morötesinin büyük bölümünü ise soğurur. X-ışınları için hava, yaklaşık 10 metrelik bir su tabakasına denk bir engeldir. Fermi ile Chandra'nın uzayda olması bundandır; Hubble da morötesini yerden çok daha iyi görebilir. Kızılötesi ve milimetre dalgalarını en çok su buharı soğurduğu için yerden gözlem yapan ALMA, Şili'de 5.000 metre yükseklikteki kuru Chajnantor platosuna kurulmuştur.
Sık sorulanlar
X-ışını teleskobu neden sıradan ayna kullanamaz?
X-ışınları sıradan bir aynaya çarptığında yansımak yerine soğurulur. Chandra bu yüzden ışığı çok sığ bir açıyla sektiren, iç içe geçmiş altın ya da iridyum kaplı aynalar kullanır.
Webb neden bu kadar soğuk tutuluyor?
Kızılötesinde çalıştığı için teleskobun kendi ısısı ölçümleri bozabilir; bu nedenle 50 kelvinin altında tutulması gerekir.
Aynı cisme farklı teleskoplarla bakmak ne kazandırır?
Her dalga boyu farklı bir fiziksel süreci gösterir. 2009'da Samanyolu'nun merkezi Spitzer, Hubble ve Chandra verileriyle birlikte görüntülendi: biri tozlu bulutları, biri sıcak gaz yaylarını, öbürü milyonlarca dereceye ısınmış gazı ortaya çıkardı.
