Dev teleskopların ana ayna çapları
- Veri kaynağı
- ESO, IAC, Keck Gözlemevi, Rubin Gözlemevi, NASA, ESA, Atatürk Üniversitesi
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
ELT (Şili, yapım aşamasında) 39 GTC (La Palma) 10.4 Keck I ve II (Hawaii) 10 Rubin (Şili) 8.4 VLT ana teleskopları (Şili) 8.2 James Webb (uzay) 6.5 DAG (Erzurum) 4 Hubble (uzay) 2.4
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, yerdeki ve uzaydaki büyük teleskopların ana ayna çaplarını metre cinsinden büyükten küçüğe sıralıyor.
Listenin başında, Şili'de yapımı süren ELT 39 metreyle tek başına ayrı bir sınıfta duruyor. Onu izleyen La Palma'daki GTC'nin 10,4 metrelik aynası ELT'nin yaklaşık dörtte biri kadar. Hawaii'deki Keck I ve II teleskopları 10 metreyle bu grubu tamamlıyor. Şili'deki Rubin (8,4 m) ve VLT ana teleskopları (8,2 m) birbirine çok yakın değerlerde.
- Uzay teleskopları: James Webb 6,5 metrelik aynasıyla Hubble'ın 2,4 metrelik aynasının yaklaşık 2,7 katı çapa sahip.
- Türkiye'den: Erzurum'daki DAG 4 metrelik aynasıyla listede Hubble'ın önünde yer alıyor.
- Uçlar: En büyük (ELT) ile en küçük (Hubble) arasında yaklaşık 16 kat çap farkı var.
Veriler ESO, IAC, Keck Gözlemevi, Rubin Gözlemevi, NASA, ESA ve Atatürk Üniversitesi'ne dayanıyor. Ayna çapının neden bu kadar önemli olduğunu Teleskop nedir, nasıl çalışır? maddesinde okuyabilirsiniz.
Ayna çapı neden bu kadar önemli?
Bir teleskobun gücü büyütmesinden değil, ışığı toplayan açıklığından gelir. Toplanan ışık açıklığın alanıyla, yani çapın karesiyle orantılıdır: 10 metrelik bir teleskop 2 metrelik bir teleskoptan 25 kat fazla ışık toplar. Bu yüzden çaptaki görece küçük farklar bile ışık toplama gücünde büyük farklara dönüşür. Çap, teleskobun birbirine çok yakın iki noktayı ayrı görebilme yeteneğini, yani ayırma gücünü de belirler. Yerdeki teleskoplarda ise havanın titreşimi, gökbilimcilerin "görüş" dediği durum, çoğu zaman bu kuramsal sınıra ulaşılmadan devreye girer.
Listedeki teleskopların hepsinin aynalı olması tesadüf değil. Mercekler yalnız kenarından tutulabildiği için büyük merceklerin ortası kendi ağırlığıyla sarkar; pratikteki en büyük mercek çapı 1 metre dolayındadır. Aynalar ise arka yüzlerinin tamamından desteklenebilir, renk sapması da yaratmaz. Gökbilimde kullanılmış en büyük mercekli teleskop, 1897'de hizmete giren Yerkes Gözlemevi'nin 102 cm'lik objektifi olarak kaldı.
Sık sorulanlar
Webb, Hubble'dan kaç kat fazla ışık topluyor?
Işık toplama çapın karesiyle arttığından, 6,5 metrelik Webb 2,4 metrelik Hubble'ın yaklaşık 7 katı ışık toplar. Aynı hesapla ELT, 10,4 metrelik GTC'nin yaklaşık 14 katı ışık toplayacak.
Amatör bir teleskop gözden ne kadar fazla ışık toplar?
Karanlığa alışmış göz bebeği yaklaşık 7 mm'dir. 150 mm'lik bir teleskop, gözün yaklaşık 459 katı ışık toplar.
Büyütme neden listede yok?
Çünkü büyütme teleskobun sabit bir özelliği değildir; objektifin odak uzaklığının göz merceğininkine bölünmesiyle bulunur ve göz merceği değiştirilerek ayarlanır.
