Babylon 5

Babylon 5, Amerikan televizyonunda uzun soluklu, baştan planlanmış hikâye anlatımının öncülerinden biri sayılan bir uzay operası. J. Michael Straczynski'nin yarattığı dizi, savaşların ardından galaktik diplomasi ve ticaret için tarafsız bir buluşma noktası olarak inşa edilmiş bir uzay istasyonunda geçiyor. Straczynski diziyi bir "televizyon romanı" olarak tasarladı: Beş yıllık hikâye en başından planlandı ve her bölüm bu romanın bir "bölümü" olarak düşünüldü. Bugün pek çok dizinin sezonlara yayılan hikâye yapısı, Babylon 5'in mirası olarak görülüyor.

Fragman

Konusu

Yıl 2257. İnsanlık ışıktan hızlı yolculuğu "atlama kapıları" adı verilen bir tür solucan deliği teknolojisiyle gerçekleştiriyor ve Dünya Birliği, uzayda saygın bir güç hâline gelmiş. On yıl önce Dünya, teknolojik olarak çok daha ileri Minbari ırkıyla girdiği bir savaşta yok olmanın eşiğinden dönmüştü; Minbariler zafere çok yakınken beklenmedik biçimde teslim olmuştu. Bu savaşlardan ders alan insanlar ve uzaylılar, aynı masada oturabilmek için Babylon 5 istasyonunu inşa eder. İstasyon, adını taşıyan serinin beşinci ve son halkasıdır: İlk üç istasyon inşaat sırasında yok edilmiş, Babylon 4 ise hizmete girdikten kısa süre sonra gizemli biçimde ortadan kaybolmuştur.

İstasyonun ilk komutanı Jeffrey Sinclair, sonra yerine geçen John Sheridan, ikinci komutan Susan Ivanova ve güvenlik şefi Michael Garibaldi, farklı ırkların büyükelçileriyle birlikte çalışır. Emperyalist Centauri'nin büyükelçisi Londo Mollari, Centauri'den bağımsızlığını yeni kazanmış Narn'ın büyükelçisi G'Kar, Minbari büyükelçisi Delenn ve gizemli Vorlon'ların temsilcisi Kosh, dizinin en unutulmaz karakterleri arasında. Kadim ve gizli bir ırk olan Gölgeler ise türler arasına kaos ve savaş tohumları ekmektedir; bu sırada Dünya da adım adım otoriter bir yönetime doğru sürüklenir.

Yapım ve oyuncular

Straczynski, daha önce çalıştığı bilimkurgu dizilerinin sürekli bütçeyi aşmasının nedenini uzun vadeli plan eksikliğine bağladı. Her hafta yeni dünyalar kurmak yerine hikâyeyi sabit bir mekâna, bir uzay istasyonuna yerleştirmek maliyetleri makul tutacaktı. Isaac Asimov'un Vakıf serisi, Yüzüklerin Efendisi ve Dune gibi destanların hayranı olan Straczynski, televizyonda neden hiç böyle geniş ölçekli bir destan yapılmadığını sordu ve iki fikri tek dizide birleştirdi. Diziye çocuk karakter ya da sevimli robot koymayacağını da baştan açıkladı.

Pilot film The Gathering, 22 Şubat 1993'te yayımlandı ve iyi izlenme oranları aldı. Dizi 26 Ocak 1994'te başladı, beş sezon ve 110 bölüm sürdü; son sezon TNT'de yayımlandı. Straczynski 110 bölümün 92'sini kendisi yazdı; üçüncü ve dördüncü sezonların 44 bölümünün tamamı ona ait. Kadroda Michael O'Hare (Sinclair), Bruce Boxleitner (Sheridan), Claudia Christian (Ivanova), Jerry Doyle (Garibaldi), Mira Furlan (Delenn), Peter Jurasik (Londo) ve Andreas Katsulas (G'Kar) yer aldı. Her bölümün yaklaşık 650 bin dolara mal olduğu hesaplanıyor; Straczynski bunu, Uzay Yolu: Yeni Nesil'in bölüm başına 1,5 milyon dolarlık maliyetiyle karşılaştırdı.

Dizi, model ve maket yerine bilgisayarla üretilmiş görsel efektleri yaygın kullanan ilk televizyon yapımlarından biri oldu. İlk sezonlarda efektler Amiga tabanlı Video Toaster sistemleriyle üretildi. Yapım, ileride gelecek yüksek çözünürlüklü yayına hazırlık olarak 16:9 oranında çekildi. Straczynski, web bugünkü hâlini almadan önce USENET, GEnie ve CompuServe gibi çevrimiçi topluluklarda hayranlarla doğrudan konuştu; istasyonun kurgusal koordinatları bile GEnie'deki forumun adresine gönderme yapıyordu.

Bilim ne diyor?

Babylon 5 istasyonu, gerçek bir yıldız sisteminde, Güneş'e 10,5 ışık yılı uzaklıktaki Epsilon Eridani'de konumlanıyor. Bu, çıplak gözle görülebilen en yakın yıldızlardan biri. Güneş'ten biraz küçük, turuncu renkli ve yaklaşık bir milyar yaşında genç bir yıldız. Etrafında dev bir gezegenin dolandığına dair kanıtlar var ve tıpkı Güneş Sistemi'ndeki Kuiper kuşağına benzeyen bir toz ve enkaz diskine sahip. Güneş'e benzeyen en yakın yıldızlardan biri olduğu için, dünya dışı zekâ arayışında birçok kez gözlenen hedeflerden biri oldu.

İstasyonun kendisi de gerçek bir tasarıma dayanıyor. Babylon 5, yaklaşık 8 kilometre uzunluğunda bir O'Neill silindiri. Bu tasarımı fizikçi Gerard K. O'Neill 1976'da uzay kolonileri için önermişti: Kendi ekseni etrafında dönen dev bir silindir, iç yüzeyindeki insanlara dönmenin yarattığı yapay bir yerçekimi sağlıyor. İstasyon, kurgusal Epsilon III gezegeni ile uydusunun beşinci Lagrange noktasında duruyor. Lagrange noktaları, iki büyük gök cisminin çekiminin dengelendiği gerçek noktalar; James Webb Uzay Teleskobu da Güneş-Dünya sisteminin ikinci Lagrange noktasında çalışıyor.

Dizinin uzay savaşları da dikkat çekici biçimde fiziğe saygılı. Efekt sahneleri, Newton fiziğini ve özellikle eylemsizliğin uzay araçlarının hareketine etkisini taklit edecek şekilde tasarlandı. Sürtünmenin olmadığı uzayda bir araç, ona yeni bir kuvvet uygulanmadıkça aynı hızla ve aynı yönde gitmeyi sürdürür; dizideki gemiler de bu yüzden uçak gibi süzülmek yerine iticileriyle dönüp yavaşlıyor.

Etkisi

Babylon 5, en iyi dramatik sunum dalında art arda iki Hugo Ödülü kazandı; pilot filmin görsel efektleri ve dizinin makyajı Emmy aldı. Straczynski, Battlestar Galactica ve Lost'un yaratıcılarının dizinin beş yıllık yapısını örnek aldığını söylüyor. Dizinin geçmişinde bir tartışma da var: Straczynski, projeyi 1989'da Paramount'a sunduğunu, stüdyonun ardından yine bir uzay istasyonunda geçen Uzay Yolu: Derin Uzay Dokuz'u duyurduğunu anlatıyor. Evren, 2023'te yayımlanan animasyon filmi Babylon 5: The Road Home ile ekrana döndü.

Kısaca

• Yayın: 1993 (pilot film), 1994-1998
• Yaratıcı: J. Michael Straczynski
• Sezon: 5 sezon, 110 bölüm; pilot ve televizyon filmleri
• Oyuncular: Bruce Boxleitner, Claudia Christian, Mira Furlan, Peter Jurasik, Andreas Katsulas
• Ödüller: 2 Hugo, 2 Emmy