Hipparcos kataloğu

Bu infografik, Hipparcos görevinin ürettiği üç yıldız kataloğunu ve görevin temel bilgilerini bir arada gösteriyor.

Bu infografik ne anlatıyor?

Üç katalog büyüklük sırasına göre dizilmiş:

• Hipparcos Kataloğu: 118.218 yıldız.
• Tycho Kataloğu: 1.058.332 yıldız; Hipparcos'un yaklaşık 9 katı.
• Tycho-2 (2000): 2.539.913 yıldız; Tycho'nun yaklaşık 2,4 katı, Hipparcos'un ise 21 katından fazlası.

Yani katalog genişledikçe yıldız sayısı hızla artıyor. Geri kalan satırlar görevin çerçevesini çiziyor: fırlatma 8 Ağustos 1989'da yapılmış, çalışma Kasım 1989 ile Mart 1993 arasında sürmüş ve duyarlık yaklaşık 1 mas düzeyinde kalmış.

Verilere göre çalışma dönemi yaklaşık üç buçuk yıl sürüyor; fırlatma ile çalışmanın başlaması arasında ise birkaç ay var. Katalogların ilk ikisi arasındaki sıçrama, Tycho-2'de ikinci kez, daha küçük bir oranla yinelenmiş. Duyarlık satırı ise tüm bu sayıların yanında verilen ortak ölçü; yaklaşık 1 mas, yıldız konumlarının ne kadar ince ölçüldüğünü anlatıyor.

Veriler ESA'ya dayanıyor. Görevin tamamı için Hipparcos yazısına bakabilirsiniz.

Bu kataloğun arka planı

Hipparcos, ESA'nın yıldızların konumlarını, uzaklıklarını ve hareketlerini atmosferin dışından ölçmek için gönderdiği ilk uydu; bu dala astrometri deniyor. Paralaks, Dünya Güneş çevresinde dönerken yakın bir yıldızın uzak arka plana göre gösterdiği çok küçük kayma ve büyüklüğü yıldızın uzaklığını veriyor. Yerden yapılan ölçümler titreşen hava, teleskopların kendi ağırlığıyla esnemesi ve tek bir gözlemevinin bütün gökyüzünü görememesi yüzünden sınırlıydı. Fikri 1967'de Pierre Lacroûte önerdi; ESA projeyi 1980'de devraldı.

Hedef, yaklaşık 120.000 program yıldızını 2-4 mas duyarlıkla ölçmekti; Tycho deneyi ise yaklaşık 400.000 ek yıldızı daha düşük duyarlıkla kaydedecekti. Fırlatmada apoje motoru ateşlenmediği için uydu yaklaşık 10 saatlik turlarla yüksek eliptik bir yörüngede kaldı ve veriyi zamanın yüzde 60'ında topladı. Kataloglar Haziran 1997'de yayımlandı. Daha fazlası için Hipparcos sayfasına bakın.

Sık sorulanlar

Tycho adı nereden geliyor?

Danimarkalı gökbilimci Tycho Brahe'ye (1546-1601) saygıdan. Hipparcos ise İznikli Hipparkhos'a gönderme yapıyor ve High Precision Parallax Collecting Satellite ifadesinin kısaltması.

Tycho-2 neyi kapsıyor?

ESA'ya göre 11. kadire kadar olan yıldızların yüzde 99'unu; bu, Sirius'tan yaklaşık 100.000 kat sönük demek.

Katalog sonradan yenilendi mi?

Evet. 2007'de verilerin yeniden işlenmesiyle Hipparcos-2 yayımlandı; ESA, 8. kadirden parlak yıldızların neredeyse tümü için özgün katalogdan en fazla dört kat daha iyi doğruluk iddia ediyor.