Ay'da su: rakamlarla kuruluk ve buz

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Ay'daki suyun hem ne kadar az olduğunu hem de buzun nerelerde ve hangi koşullarda bulunduğunu dört rakamla özetliyor.

Verilerdeki satırlar şöyle:

• Sahra'dan daha kuru: yaklaşık 100 kat
• Gölgeli kraterde sıcaklık: yaklaşık 100 K (−170 °C)
• LCROSS bulutunda su: kütlece %5,6 ± 2,9
• SOFIA, Clavius: metreküp toprakta 12 ons

İlk satır genel tabloyu çiziyor: Ay, Sahra'dan yaklaşık 100 kat daha kuru. Buna rağmen suyun bulunduğu yerler var. İkinci satır, gölgede kalan kraterlerin çok soğuk olduğunu gösteriyor; yaklaşık 100 kelvin, yani −170 °C. Üçüncü satırda LCROSS bulutundaki su oranı kütlece %5,6 olarak verilmiş; ± 2,9 payı, değerin belirsizliğini gösteriyor, yani oran kabaca %2,7 ile %8,5 arasında kalıyor. Dördüncü satır ise SOFIA'nın Clavius için bulduğu yoğunluğu, metreküp toprak başına 12 ons olarak veriyor.

Veriler NASA'ya dayanıyor. Konunun tamamı için Ay'da su var mı? yazısını okuyabilirsiniz.

Bu verilerin arka planı

Ay'da su vardır, ama göl ya da akarsu anlamında değil. Su, kutup bölgelerindeki sürekli gölgede kalan kraterlerde buz taneleri olarak, ayrıca yüzey toprağında çok küçük miktarlarda su molekülü ve hidroksil olarak bulunur. NASA bu yerlere "kalıcı gölgeli bölgeler" diyor. Ay'ın dönme ekseni ekliptiğe yalnızca yaklaşık 1,5 derece eğik olduğundan kutup kraterlerinin dibine güneş ışığı neredeyse hiç ulaşmaz.

Ay uzun süre kuru sanıldı: atmosferi olmadığı anlaşılınca suyun da olmayacağı düşünüldü ve 1969-1972 arası Apollo örneklerinde su belirtisi çıkmadı. Buz fikrini 1961'de Kenneth Watson yaygınlaştırdı. Kanıtlar sonra birikti: 2008'de Brown Üniversitesi araştırmacıları Apollo örneklerindeki volkanik cam boncuklarda hidrojen buldu; 2009'da Chandrayaan-1 üzerindeki M3 aleti su ya da hidroksil izleri gördü; 9 Ekim 2009'da bir Centaur üst kademesi Cabeus kraterine çarptı ve LCROSS fırlayan toz bulutunu inceledi. 2018'de M3 verilerinin analizi kalıcı gölgeli bölgelerde su buzunu doğruladı; 2020'de SOFIA, güneş gören Clavius yüzeyinde su moleküllerini gösterdi.

Sık sorulanlar

Ay'da buz denizi var mı?

Hayır; böyle başlıklar abartılıdır. Mini-RF radar gözlemleri buzun kalın, saf tabakalar hâlinde değil, yaklaşık 10 santimetreden küçük parçalar ya da buz tanelerinin ince kaplaması olarak dağıldığını düşündürdü.

Bu su neden önemli?

Gelecekteki Ay üslerinde içme suyu, oksijen ve yakıt ihtiyacının bir bölümü buzdan karşılanabilir; Dünya'dan taşımak çok pahalıdır.

Su bulunması yaşam demek mi?

Hayır. Bulunan kimyasal olarak H₂O'dur; biyolojik bir iddia taşımaz.