Yörüngeler ne kadar basık?
- Veri kaynağı
- NASA; yörünge verileri
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Venüs 0,0068 Neptün 0,0086 Dünya 0,0167 Mars 0,0934 Merkür 0,2056 Plüton 0,2488 Halley Kuyruklu Yıldızı 0,967
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, yedi gök cisminin yörünge dış merkezliğini küçükten büyüğe sıralayarak yörüngelerin daireden ne kadar saptığını gösteriyor.
Listenin başında Venüs (0,0068), Neptün (0,0086) ve Dünya (0,0167) var; üçünün değeri de çok küçük. Mars 0,0934 ile onları belirgin biçimde geride bırakıyor. Merkür (0,2056) ve Plüton (0,2488) ise daha basık yörüngeler izliyor. Halley Kuyruklu Yıldızı 0,967 değeriyle bu listede bambaşka bir yerde duruyor.
- Dünya'nın değeri Venüs'ünkinin yaklaşık 2,5 katı; yine de üçü de sıfıra çok yakın.
- Merkür'ün dış merkezliği Mars'ınkinin yaklaşık 2,2 katı.
- Halley'in değeri Venüs'ünkinin yaklaşık 142 katı; 1'e çok yaklaşıyor.
Değer sıfıra yaklaştıkça yörünge daireye, bire yaklaştıkça uzun ve basık bir elipse benzer. Bu yüzden listenin sonundaki Halley en uzamış yörüngeye sahip cisim.
Veriler NASA'nın yörünge verilerine dayanıyor. Kavramın tanımı için Dış merkezlik (eksantriklik) yazısına bakabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Dış merkezlik (eksantriklik), bir cismin yörüngesinin tam bir daireden ne kadar saptığını gösteren, birimi olmayan bir sayıdır. Yörüngedeki en uzak nokta ra, en yakın nokta rp ise e = (ra − rp) / (ra + rp) ile bulunur. e = 0 dairesel yörüngedir; 0 ile 1 arası elips, e = 1 parabol, 1'den büyük değerler ise hiperboldür. Merkezdeki cisim elipsin ortasında değil, odaklardan birindedir; bu, Kepler yasalarının ilk kuralıdır. Dış merkezlik yalnızca şekli anlatır, boyutu anlatmaz.
Verilerdeki değerleri uzaklıklara çevirmek mümkün. Dünya'nın günberisi yaklaşık 147,1 milyon, günötesi yaklaşık 152,1 milyon kilometredir. Merkür'ün Güneş'ten uzaklığı 46,0 ile 69,8 milyon kilometre arasında değişir. Plüton'un günberisi yaklaşık 29,66, günötesi yaklaşık 49,31 astronomik birimdir; Halley'in günberisi yaklaşık 0,59, günötesi yaklaşık 35,1 astronomik birimdir ve yörünge dönemi 74,7 yıldır.
Sık sorulanlar
Mevsimleri dış merkezlik mi belirler?
Hayır. Dünya'nın değeri 0,0167'dir ve yaz-kış farkını yörüngenin şekli değil, eksen eğikliği yaratır.
Plüton Neptün'ün yörüngesini kesiyorsa çarpışmaz mı?
Çarpışmaz. Plüton 7 Şubat 1979 ile 11 Şubat 1999 arasında Neptün'den daha yakın bir mesafede, Güneş'e daha yakındı; ama iki cisim 3:2 yörünge rezonansındadır ve aralarındaki en küçük uzaklık 17 astronomik birimin üzerinde kalır.
Dış merkezlik 1'i geçerse ne olur?
Yörünge kapalı bir elips olmaktan çıkar. Yıldızlararası ziyaretçi ʻOumuamua için 1,20113, 2I/Borisov için 3,3565 ölçüldü; bu cisimler Güneş'e bir kez yaklaşıp uzaklaşır. Halley'in 0,967'lik değeri ise kapalı bir yörüngeye ait: son günberisi 8 Şubat 1986'ydı, bir sonraki 28 Temmuz 2061'de bekleniyor.
