Güneş, Ay'ın gelgitteki gücünü neden yenemez?
- Veri kaynağı
- NASA
- İnfografiğin yer aldığı yazı
- Yazıyı oku →
- İnfografikteki veriler
Verileri göster
Güneş'in kütlesi Ay'ın yaklaşık 27 milyon katı Güneş'in uzaklığı Ay'ın yaklaşık 390 katı Güneş'in gelgit gücü Ay'ınkinin yarısından biraz az
Bu infografik ne anlatıyor?
Bu infografik, Güneş'in kütlesi ve uzaklığı karşısında gelgit gücünün neden Ay'ın gücünü geçemediğini üç karşılaştırmayla gösteriyor.
İlk satırda Güneş'in kütlesi yer alıyor: Ay'ın yaklaşık 27 milyon katı. Tek başına bu rakam Güneş'in çok daha güçlü olacağını düşündürür. İkinci satır ise dengeyi bozan etkeni veriyor: Güneş, Ay'dan yaklaşık 390 kat daha uzakta.
Üçüncü satır sonucu özetliyor: Güneş'in gelgit gücü, Ay'ınkinin yarısından biraz az. Yani kütledeki devasa üstünlük, uzaklıktaki fark yüzünden büyük ölçüde eriyor ve Ay gelgitte baş rolü koruyor. Güneş'in payı yine de ihmal edilecek bir değer değil; Ay'ın etkisinin kabaca yarısına yaklaşıyor.
- Kütle: Güneş'in lehine, yaklaşık 27 milyon kat
- Uzaklık: Ay'ın lehine, Güneş yaklaşık 390 kat daha uzak
- Sonuç: Güneş'in gelgit gücü Ay'ınkinin yarısından biraz az
Veriler NASA'ya dayanıyor. Gelgitin nasıl oluştuğunu Gelgit neden olur? yazımızda daha geniş biçimde okuyabilirsiniz.
Bu verilerin arka planı
Gelgit, bir cismin kütleçekiminin Dünya üzerinde her noktada aynı olmamasından doğar. Çekim Ay'a bakan yüzde biraz güçlü, uzak yüzde biraz zayıftır; aradaki fark okyanus suyunu Dünya-Ay doğrultusunda iki yönde gerer. İşte "gelgit üretici kuvvet" budur ve çekimin kendisinden farklıdır. Çekim kuvveti mesafenin karesiyle zayıflarken gelgit kuvveti yaklaşık küpüyle zayıflar. Bu yüzden uzaklık, gelgit hesabında çekimdekinden daha ağır basar; Güneş'in kütlesindeki büyük üstünlük de bu hesapta büyük ölçüde erir.
Kuramsal olarak, tüm yer küresini kaplayan ideal bir okyanusta Ay yaklaşık 54 cm, Güneş yaklaşık 25 cm yükseklik üretir. Yeni ay ve dolunayda ikisi toplanır ve yaklaşık 79 cm olur (büyük gelgit); ilk ve son dördünde Güneş ile Ay gökyüzünde birbirine 90° açıdadır, etkiler birbirinden çıkarılır ve yaklaşık 29 cm kalır (ölü gelgit). Gerçek kıyılarda sayılar çok farklıdır, çünkü bu hesap kıtaları hesaba katmaz.
Sık sorulanlar
Güneş'in çekimi daha güçlüyse gelgiti neden Ay belirliyor?
Gelgiti çekimin kendisi değil, Dünya'nın iki yüzü arasındaki çekim farkı doğurur. Bu fark mesafenin küpüyle zayıfladığı için Güneş'in uzaklığı kütle üstünlüğünü bastırır.
Güneş'in payı yok mu sayılır?
Hayır. İdeal okyanus hesabında Güneş yaklaşık 25 cm katkı verir; büyük gelgitte Ay'ın etkisine eklenir, ölü gelgitte ondan düşer.
Ay suyu havaya mı çekiyor?
Hayır. Su havaya kalkmaz; çekim farkı suyu yatay olarak itip toplar.
