Jansky'nin atlıkarınca anteni

Bu infografik ne anlatıyor?

Bu infografik, Karl Jansky'nin "atlıkarınca" adı verilen döner anteninin teknik özelliklerini sayılarla gösteriyor.

Anten 20,5 MHz frekansta çalışıyordu; bu da yaklaşık 14,6 m dalga boyuna karşılık geliyor. Antenin ölçüleri de bu uzun dalgaya uygun: yaklaşık 30 m genişliğinde ve yaklaşık 6 m yüksekliğinde. Yani yapı, yüksekliğinin beş katı kadar geniş, alçak ve uzun bir çerçeveydi.

• Döner tabla: anten, 4 Ford Model T tekerleği üzerinde dönüyordu. "Atlıkarınca" adı da bu dönen yapıdan geliyor.
• Maliyet: tahminen 1.000 dolardan az; oldukça mütevazı bir düzenek.
• Sinyalin tekrar süresi: 23 saat 56 dakika.

Son satır özellikle önemli: Jansky'nin yakaladığı sinyal 24 saatte değil, ondan 4 dakika kısa bir sürede tekrarlanıyordu. Bu küçük fark, sinyalin kaynağını anlamada belirleyici bir ipucu oldu.

Veriler Uzay Gündem derlemesine dayanıyor. Jansky'nin bu basit antenle yaptığı keşfin hikâyesi için Karl Jansky yazımızı okuyabilirsiniz.

Anten neden kuruldu?

1920'lerin sonunda Atlantik'in iki yakası arasındaki telefon görüşmeleri, 10-20 metre dalga boyundaki kısa dalga radyo üzerinden yapılıyordu. Bu dalgalar iyonosferden yansıyarak uzak mesafelere ulaşıyor, ama yolda parazite açık kalıyordu. Bell Telefon Laboratuvarları'nın New Jersey'deki Holmdel istasyonunda çalışan Jansky'nin görevi, bu paraziti yaratan kaynakları belirlemekti. Antenin döner tabla üzerine oturtulmasının nedeni de buydu: ufuk boyunca her yöne çevrilerek parazitin hangi yönden geldiği bulunabiliyordu.

Aylarca süren kayıtlar paraziti üç gruba ayırdı: yakındaki fırtınalar, uzaktaki fırtınalar ve kaynağı belirsiz, sürekli, zayıf bir "tıslama". Bu tıslamanın tekrar süresi olan 23 saat 56 dakika, Dünya'nın Güneş'e göre değil uzak yıldızlara göre bir tam dönüşüne, yani yıldız gününe karşılık geliyor. Yıldızların temposunu izleyen bir sinyalin kaynağı Güneş Sistemi'nin dışında olmalıydı. Jansky en güçlü yayının Yay takımyıldızı yönünden, yani Samanyolu'nun merkezi doğrultusundan geldiğini belirledi.

Sık sorulanlar

Sinyal nasıl kaydediliyordu?

Gelen sinyalin şiddeti, kâğıt şerit üzerine mürekkepli kalemle çizim yapan bir kaydedicide izleniyordu.

Jansky önce sinyalin Güneş'ten geldiğini mi düşündü?

Evet. Sinyalin en güçlü geldiği yön günde bir kez yükselip alçaldığı için ilk tahmini buydu; birkaç ay sonra en güçlü noktanın Güneş'in konumundan uzaklaştığını gördü.

Anten bugün nerede?

Tam boyutlu bir kopyası Green Bank Gözlemevi'nde sergileniyor; Holmdel'deki asıl yerine 1998'de bir anıt ve plaket konuldu.