Dark Matter

Dark Matter, Blake Crouch'un 2016'da yayımlanan aynı adlı romanından uyarlanan ve yazarın kendisinin yarattığı bir bilimkurgu gerilim dizisi. Apple TV+'ta yayımlanan dizi, Chicago'da sıradan bir hayat süren bir fizikçinin, kendi hayatının başka bir versiyonuna kaçırılmasını anlatıyor. Uzay gemileri ya da uzaylılar yok; ama dizinin asıl sorusu, kuantum fiziğinin en tartışmalı fikirlerinden birine, paralel evrenlere dayanıyor. Aynı adı taşıyan 2015 yapımı Syfy dizisiyle bir ilgisi yok.

Konusu

Jason Dessen, Chicago'da bir üniversitede fizik dersleri veren, eşi Daniela ve oğlu Charlie ile mutlu ama mütevazı bir hayat süren bir adamdır. Bir akşam, yakın arkadaşı Ryan'ın kazandığı prestijli bir ödülü kutladıktan sonra eve yürürken maskeli biri tarafından silah zoruyla kaçırılır. Uyuşturulmadan hemen önce, kaçıran adam ona bir soru sorar: Hayatından memnun mu, hiç yaşayabileceği başka hayatları düşündü mü?

Jason gözlerini Velocity Laboratuvarları adlı bir tesiste açar. Buradaki herkes onu tanır ve "geri döndüğü" için sevinir. Ama bu dünyada Jason, Daniela ile evlenmemiş, dünyaca ünlü bir fizikçi olmuştur; Daniela ise başarılı bir ressamdır. Jason, kendisini kaçıranın aslında başka bir hayatı seçmiş kendi versiyonu olduğunu anlar ve ailesine, kendi dünyasına geri dönmenin yolunu aramaya başlar.

Yapım ve oyuncular

Apple TV+ Aralık 2020'de romanın dizi uyarlamasını geliştirmeye başladığını duyurdu. Crouch hem yaratıcı hem de baş yazar oldu. Dizi Mart 2022'de dokuz bölümlük siparişle resmen onaylandı; ilk dört bölümü Louis Leterrier yönetti. Çekimler Ekim 2022'de Chicago'da başladı ve altı ay sürdü. Chicago Üniversitesi'nin kütüphaneleri, Millennium Park ve Chicago Sanat Enstitüsü çekim yerleri arasında.

Jason'ı Joel Edgerton, Daniela'yı Jennifer Connelly canlandırıyor. Kadroda Alice Braga, Jimmi Simpson, Dayo Okeniyi ve Oakes Fegley de var. İlk sezon 8 Mayıs 2024'te yayımlandı. Dizi Ağustos 2024'te ikinci sezon için yenilendi; on bölümlük ikinci sezon 28 Ağustos 2026'da başladı ve bölümleri haftalık olarak Ekim 2026 sonuna kadar yayımlanıyor. İkinci sezon eleştirmenlerden ilkine göre daha olumlu yorumlar aldı.

Romandan diziye

Crouch'un romanı, Temmuz 2016'da Crown Publishing Group tarafından yayımlandı ve bir fizikçinin, on beş yıl önce verdiği farklı bir karar yüzünden bambaşka ilerleyen hayatının yaşandığı paralel bir evrene gönderilmesini anlatıyordu. Kitap eleştirmenlerden karışık yorumlar aldı ve 2016 Dünya Teknoloji Ödülleri'ne aday gösterildi. Dizide Crouch hem yaratıcı hem de baş yazar olduğu için uyarlama, romanın ana fikrine sadık kaldı. İkinci sezonda kadroya Chris Diamantopoulos katıldı; konuk oyuncular arasında Margo Martindale, Gil Birmingham ve Mykelti Williamson gibi isimler yer aldı.

Bilim ne diyor?

Dizinin temeli, kuantum mekaniğinin çok dünyalar yorumu. Fizikçi Hugh Everett'in 1957'de önerdiği bu yoruma göre, bir kuantum ölçümünün bütün olası sonuçları gerçekten yaşanıyor ve her biri ayrı bir "dünyada" sürüyor. Romana adını veren de bu düşünce: Verdiğimiz her kararın, seçmediğimiz yolların da gerçekleştiği paralel dünyalar yarattığı fikri. Çok dünyalar yorumu bugün fizikçiler arasında ciddiye alınan ana akım yorumlardan biri; Kopenhag yorumu ve gizli değişken kuramlarıyla birlikte tartışılıyor. Ancak bu yoruma göre bile dünyalar birbirinden bağımsız ilerliyor ve aralarında yolculuk etmenin bilinen bir yolu yok.

Dizide Jason'ın kendi versiyonu, yolcuyu metal bir kutunun içine kapatıp beynin karar verme ile ilgili ön bölgesini baskılayan bir madde vererek onu bir "süperpozisyon" hâline sokuyor. Bu, ünlü Schrödinger'in kedisi düşünce deneyine açık bir gönderme. Gerçek fizikte süperpozisyon, yani bir parçacığın aynı anda birden fazla durumda bulunabilmesi, atom altı ölçekte deneylerle doğrulanmış bir olgu. Fakat büyük nesnelerde bu durum, çevreyle etkileşimin yol açtığı "eşevreliliğin bozulması" (dekoherans) nedeniyle neredeyse anında kayboluyor. Bir insanın ya da bir kedinin süperpozisyonda kalması, bugünkü fiziğe göre pratikte imkânsız.

Dizinin adı da bir fizik terimi. Gerçek karanlık madde, ışık yaymayan ama kütleçekimi etkileriyle varlığı anlaşılan gizemli bir madde türü; galaksilerin dönüşünü ve evrenin büyük ölçekli yapısını açıklamak için gerekiyor. Dizinin konusuyla doğrudan bir ilgisi yok; ad, görünmeyen ama hayatlarımızı biçimlendiren seçeneklere yapılan şiirsel bir gönderme olarak okunabilir. Paralel evren fikrinin kozmolojideki farklı biçimlerini çoklu evren sayfamızda anlattık.

Neden izlemeli?

Dark Matter, büyük bilimsel fikirleri sıcak bir aile hikâyesine bağlıyor: Dizinin asıl sorusu fizik değil, "seçmediğimiz hayatlar" üzerine duyduğumuz merak ve pişmanlık. İlk sezonu Rotten Tomatoes'ta yüzde 81, ikinci sezonu yüzde 92 olumlu eleştiri aldı. Bilimkurgu gerilimlerini sevenler için Apple TV+'ın diğer bilimkurgu yapımlarından Silo ve Vakıf da iyi birer sonraki durak.

Kısaca

• Yayın: 2024- (Apple TV+)
• Yaratıcı: Blake Crouch (kendi romanından)
• Sezon: 2 sezon; ikinci sezon Ekim 2026'da yayında
• Oyuncular: Joel Edgerton, Jennifer Connelly, Alice Braga, Jimmi Simpson, Dayo Okeniyi
• Bilimsel temel: kuantum mekaniğinin çok dünyalar yorumu